ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๐๘๒} [๔๓] ในนอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๑๐๘๔} [๔๔] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ สังสัฏฐวาร

(สัมปยุตตวารเหมือนกับสังสัฏฐวาร)

๑๐. อาจยคามิติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๐๘๔} [๔๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็น

เหตุที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๐๘๕} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยเหตุปัจจัยคือ สภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๒)

{๑๐๘๖} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

และไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ

จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

{๑๐๘๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

{๑๐๘๘} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง

ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๐๘๙} [๔๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัย คือบุคคลให้ทาน

สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคย

สั่งสมไว้ในกาลก่อน ออกจากฌาน แล้วพิจารณาฌาน พระเสกขบุคคล

ทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่

เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน พระเสกขบุคคลหรือปุถุชนเห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตายินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะ ... ทิฏฐิ … วิจิกิจฉา …อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนกุศลเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนกุศลโดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนกุศล

เป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนกุศล ... ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๐๙๐} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัยคือ พระอรหันต์พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติด้วยเจโตปริยญาณ พระเสกขบุคคลหรือปุถุชนเห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์เป็นอนัตตา เมื่อกุศลดับไปแล้ว วิบากก็เกิดขึ้นโดยความเป็นตทาลัมพนะยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ เพราะปรารภขันธ์นั้นราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เมื่ออกุศลดับไปแล้ว วิบากก็เกิดขึ้นโดยความเป็นตทาลัมพนะ อากาสานัญจายตนกุศลเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตน

วิบากและกิริยาโดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนกุศลเป็นปัจจัยแก่

เนวสัญญานาสัญญายตนวิบากและกิริยาโดยอารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๐๙๑} ![๔๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระเสกขบุคคล

ทั้งหลายออกจากมรรค แล้วพิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อม

ด้วยจิตที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึง

นิพพานเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังส

ญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๐๙๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัย คือพระอรหันต์ออกจากมรรค แล้วพิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ

อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๐๙๓} [๔๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุที่ให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและ

ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอรหันต์พิจารณาผลนิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย เห็นแจ้งจักขุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เห็นแจ้งโสตะ ...

หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานด้วยเจโตปริยญาณอากาสานัญจายตนกิริยาเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนกิริยาโดยอารัมมณ-ปัจจัย อากิญจัญญายตนกิริยาเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนกิริยา

... รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง

นิพพานเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณอนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๐๙๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระเสกขบุคคลทั้งหลายพิจารณาผล นิพพาน นิพพานเป็น

ปัจจัยแก่โคตรภู โวทานโดยอารัมมณปัจจัย พระเสกขบุคคลหรือปุถุชน

เห็นแจ้งจักขุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตะ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภโสตะเป็นต้นนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ...

โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ

ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๐๙๕} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัย คือนิพพานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอารัมมณปัจจัย (๓)

อธิปติปัจจัย

{๑๐๙๖} [๔๙] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ

อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณา

กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ออกจากฌาน แล้วพิจารณาฌาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ทำขันธ์

ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดี

เพลิดเพลิน เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้นทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๐๙๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๐๙๘} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๐๙๙} [๕๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงพระนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๑๐๐} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย

ได้แก่ พระเสกขบุคคลทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๒)

{๑๑๐๑} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มี ๒อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์ออกจากมรรคพิจารณา

มรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๑๐๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่

อธิปติธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๔)

{๑๑๐๓} [๕๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยสหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์พิจารณาผล ทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณานิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

นิพพานเป็นปัจจัยแก่ผลโดยอธิปติปัจจัย

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๑๐๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระเสกขบุคคลทั้งหลายพิจารณาผล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณานิพพาน ทำให้

เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู(และ)โวทานโดยอธิปติปัจจัย เพราะทำจักขุให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดี ...

หทัยวัตถุ ... เพราะทำขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดีเพลิดเพลิน ... เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึง

เกิดขึ้น (๒)

{๑๑๐๕} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ นิพพานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอธิปติปัจจัย (๓)

อนันตรปัจจัย

{๑๑๐๖} [๕๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๑๐๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอนันตรปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๑๐๘} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอนันตรปัจจัยคือ

ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัยอนุโลมของพระเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญา

ยตนกุศลของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๑๐๙} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอนันตรปัจจัย คือมรรคเป็นปัจจัยแก่ผลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๑๑๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและ

ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง

ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเกิดหลัง ๆโดยอนันตรปัจจัย ภวังค์เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ กิริยาเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะอนุโลมของพระอรหันต์เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตน

กิริยาของพระอรหันต์ผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๑๑๑} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอนันตรปัจจัย คือ อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอนันตรปัจจัย (๒)

สมนันตราทิปัจจัย

{๑๑๑๒} [๕๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยสมนันตรปัจจัย ... (เหมือนกับอนันตรปัจจัย)

(ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาร เหมือนกับสหชาตปัจจัยในปฏิจจวาร

ในอัญญมัญญปัจจัยเหมือนกับอัญญมัญญปัจจัยในปฏิจจวาร มี ๓ วาร ใน

นิสสยปัจจัยเหมือนกับนิสสยปัจจัยในปัจจยวาร แม้ทั้ง ๔ ปัจจัยไม่มีฆฏนาแผนกหนึ่ง มี ๑๓ วาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๑๑๓} [๕๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ

อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติแล้วให้ทาน สมาทานศีล … รักษาอุโบสถ ... ทำฌาน ... วิปัสสนา ...

อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ... สุตะ ... จาคะ ... ปัญญา … ราคะ ... โทสะ ...

โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนา แล้วให้ทาน ... ศีล ... อุโบสถ... ฌาน ... วิปัสสนา … อภิญญา ... สมาบัติ ... ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ... ปัญญา … ราคะ … ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ... ปัญญา ... ราคะ ...

ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย บริกรรมแห่งปฐมฌานเป็นปัจจัยแก่

ปฐมฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย บริกรรมแห่งเนวสัญญานาสัญญายตนะเป็น

ปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะโดยอุปนิสสยปัจจัย ปฐมฌานเป็น

ปัจจัยแก่ทุติยฌาน ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานา

สัญญายตนะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๑๑๔} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บริกรรมแห่ง

ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ปฐมมรรค ... บริกรรมแห่งจตุตถมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๑๑๕} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติแล้วทำตนให้เดือดร้อนให้เร่าร้อน เสวยทุกข์ที่มีการแสวงหาเป็นมูล อาศัยศีลที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ … ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนาแล้วทำตนให้เดือดร้อนให้เร่าร้อน เสวยทุกข์ที่มีการแสวงหาเป็นมูล ศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย

กุศลกรรมและอกุศลกรรมเป็นปัจจัยแก่วิบากโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๑๑๖} [๕๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัยได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค … ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่

จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๑๑๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระเสกขบุคคลทั้งหลายอาศัยมรรคแล้วทำกุศลสมาบัติที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว เห็นแจ้งสังขารโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา มรรคของพระเสกขบุคคลเป็นปัจจัยแก่อัตถปฏิสัมภิทา ธัมม

ปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทา ปฏิภาณปฏิสัมภิทา และความฉลาดใน

ฐานะและอฐานะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๑๑๘} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัย มี๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสย

ปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์อาศัยมรรคแล้วทำกิริยาสมาบัติที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว ... เป็นปัจจัยแก่ความฉลาดในฐานะและอฐานะโดยอุปนิสสยปัจจัย มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๑๑๙} [๕๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย

ได้แก่ บุคคลอาศัยสุขทางกาย แล้วทำตนให้เคือดร้อนให้เร่าร้อน เสวยทุกข์ที่มีการแสวงหาเป็นมูล อาศัยทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ...

เสนาสนะ แล้วทำตนให้เคือดร้อนให้เร่าร้อน ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่สุขทางกาย ทุกข์ทางกายผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย พระอรหันต์อาศัยสุขทางกายแล้วทำกิริยา

สมาบัติที่ยังไม่เกิดขึ้นให้เกิดขึ้น ... เห็นแจ้ง ...อาศัยทุกข์ทางกาย ... อุตุ ...

โภชนะ ... เสนาสนะ ... เห็นแจ้ง ... (๑)

{๑๑๒๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยสุขทางกาย แล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ อาศัยทุกข์ทางกาย... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะ แล้วให้ทาน ... ทำลายสงฆ์ สุขทางกาย

... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ... ปัญญา... ราคะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๑๒๑} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็น

ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยสุขทางกายแล้วทำมรรคให้เกิดขึ้น

อาศัยทุกข์ทางกาย ... เสนาสนะ แล้วทำมรรคให้เกิดขึ้น ... สุขทางกาย ...

ทุกข์ทางกาย ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

ปุเรชาตปัจจัย

{๑๑๒๒} [๕๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็น เหตุให้ถึงนิพพานโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณ-ปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์เห็นแจ้งจักขุ ...

หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๑๒๓} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยปุเรชาตปัจจัย มี๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ พระเสกขบุคคลหรือปุถุชนเห็น

แจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตายินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุ

ให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๑๒๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปุเรชาตปัจจัยมีอย่างเดียว คือ วัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๑๑๒๕} [๕๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๑๒๖} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปัจฉาชาตปัจจัยได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่

เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๑๒๗} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและ

ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานที่เกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๑๑๒๘} [๕๙] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๑๑๒๙} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอาเสวนปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรคโวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

{๑๑๓๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและ

ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอาเสวนปัจจัยคือ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึง

ปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเกิดหลัง ๆโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๑๑๓๑} [๖๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๑๓๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยกัมมปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและ

จุติเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๑๓๓} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๑๓๔} [๖๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๑๓๕} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยกัมมปัจจัย มี ๒อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็น

ปัจจัยแก่วิปากขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๑๓๖} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึง

นิพพานโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๑๓๗} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ

จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ เจตนาที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

วิปากปัจจัย

{๑๑๓๘} [๖๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้

ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย (๑)

อาหาราทิปัจจัย

{๑๑๓๙} [๖๓] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยเป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

สัมปยุตตปัจจัย

วิปปยุตตปัจจัย

{๑๑๔๐} [๖๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและ

จุติเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๑๔๑} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย มี๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน

เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๑๔๒} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัยปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดย

วิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัยขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ... (๑)

{๑๑๔๓} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

{๑๑๔๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)

อัตถยาทิปัจจัย

{๑๑๔๕} [๖๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (๑)

{๑๑๔๖} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๑๔๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๓)

สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน ... มี ๓ วาร (พึงทำตามนัย

แห่งสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ)

{๑๑๔๘} [๖๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัยปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริย-

อัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ

และจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยอัตถิปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัยมหาภูตรูป ๑ … ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ พระอรหันต์เห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เห็นรูปด้วยทิพพจักขุฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุตและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและ

จุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัยกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้ ... รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลาย ... (๑)

{๑๑๔๙} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอัตถิปัจจัยมีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ พระเสกขบุคคลหรือปุถุชนเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น โสตะ …เห็นแจ้งหทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา

ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภโสตะเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่

ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๑๕๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียวคือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย (๓)

{๑๑๕๑} [๖๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัยปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

และหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๑๕๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้

ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย มี ๔ อย่าง คือสหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริย

อัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ

และกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นเหตุให้ถึงจุติและปฏิสนธิ

และรูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๑๕๓} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอัตถิปัจจัย (พึงทำเป็น ๒ วารตามนัยที่ได้แสดงมาแล้ว) เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๑๕๔} [๖๘] ในเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๑๐ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๖ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๖ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัยมี ๑๓ วาร

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๖ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๖ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๓ ,,

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๑๕๕} [๖๙] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาต-ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๑๕๖} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๑๕๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๑๕๘} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติ และที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยสหชาตปัจจัย (๔)

{๑๑๕๙} [๗๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๑๖๐} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๑๖๑} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

ปัจฉาชาตปัจจัย (๓)

{๑๑๖๒} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยสหชาตปัจจัย (๔)

{๑๑๖๓} [๗๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

{๑๑๖๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๑๖๕} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานโดยอุปนิสสยปัจจัยเป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

{๑๑๖๖} [๗๒] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติมี ๒ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๑๖๗} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัยปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)

{๑๑๖๘} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานมี ๒ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๑๖๙} สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานและที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัยปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๑๗๐} [๗๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๕ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๑๔ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๑๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย มี ๑๕ วาร

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๑๗๑} [๗๔] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๑๗๒} [๗๕] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๑๐ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ อาจยคามิติกะที่ ๑๐

๑๑. เสกขติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๑๗๓} [๑] สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้น (๒)

{๑๑๗๔} สภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นของเสกขบุคคลเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ ... (๓)

![๒] สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นของ

อเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นของอเสกขบุคคลเกิดขึ้น ... (๑)

{๑๑๗๕} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคลและอเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นของอเสกขบุคคลเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคลและที่ไม่ใช่เป็นของเสกขบุคคล

และอเสกขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นของอเสกขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นของ

อเสกขบุคคลเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๓)