นิสสยวาร เล่ม ๔๐

๑. กุสลติกะ ๔. นิสสยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

อนุโลมเหตุปัจจัย

{๓๘๐} [๓๒๙] สภาวธรรมที่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้นสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นกุศล และอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓){๓๘๑} [๓๓๐] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอกุศลขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นอกุศล และอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๓){๓๘๒} [๓๓๑] สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และจิตตสมุฏฐานรูป

อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และกฏิตตารูปอาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และ กฏิตตารูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ อาศัยมหาภูตรูป ๓ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาอาศัย หทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ กุศลขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อกุศลขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กุศลขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๔)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อกุศลขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๕)

{๓๘๓} [๓๓๒] สภาวธรรมที่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็น อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล และหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็น อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลายและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและ ที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล และหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลายและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและ หทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอกุศลขันธ์ ทั้งหลายและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล และที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอกุศลขันธ์ทั้งหลายและมหาภูตทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)

(พึงให้พิสดารเหมือนในปัจจยวาร)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๓๘๔} [๓๓๓] ในเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๗ วาร

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๗ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๓๘๕} [๓๓๔] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัย ขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัย หทัยวัตถุ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น

ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

{๓๘๖} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็น อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

(พึงให้พิสดารเหมือนกับในปัจจยวาร)

๒.ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๓๘๗} [๓๓๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนสัมปยุตตจจัย ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๕ ,,

จบ ปัจจนียะในนิสสยวาร

๓.ปัจจยานุโลมนัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๓๘๘} [๓๓๖] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับ ... มี ๑๗ วาร

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑ ๗ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนสัมปยุตตจจัย ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๕ ,, (ย่อ)

จบ อนุโลมปัจจนียะในนิสสยวาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๓๘๙} [๓๓๗] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอนันตรปัจจัย กับ ... มี ๔ วาร

ในสมนันตรปัจจัย กับ ... มี ๔ วาร

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,,๔ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,,๔ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๔ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๔ ,, (ย่อ)

จบ ปัจจนียานุโลมในนิสสยวาร

(ข้อความในนิสสยวาร เหมือนกับข้อความในปัจจยวาร

ข้อความในปัจจยวาร เหมือนข้อความในเป็นนิสสยวาร)

จบ นิสสยวาร

๑. กุสลติกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๓๙๐} [๓๓๘] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ เจือปนกับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ เจือปนกับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ เจือปนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ เจือปนกับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ เจือปนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ เจือปนกับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ เจือปนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

อารัมมณาทิปัจจัย

{๓๙๑} [๓๓๙] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเจือปนกับสภาวหธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย เพราะอธิปติปัจจัย ...

(ในปฏิสนธิขณะ ไม่มีอธิปติปัจจัย)

เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย

(ทุก ๆ ปัจจัย เหมือนกับปัจจัยที่มีเหตุปัจจัยเป็นมูล)