พระอภิธรรมปิฎก · ธาตุกถา
๑๔. วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทส เล่ม ๓๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๕๒–๕๑๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๕/๑๕ ในธาตุกถามี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ธาตุกถา วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทส (ฉบับหลวง เล่ม ๓๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๖ หน้า ๑๓๖–๑๕๖
๑๔. จุททสมนัย
๑๔. วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทส
๑. ขันธ์เป็นต้น
{๔๕๒} [๔๕๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากรูปขันธ์ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไรสภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๕๓} [๔๕๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากเวทนาขันธ์ จากสัญญาขันธ์ จากสังขารขันธ์ จากวิญญาณขันธ์ จากมนายตนะ จากมนินทรีย์สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๑ ธาตุ ๑๑สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๑ ธาตุ ๗
{๔๕๔} [๔๕๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากจักขายตนะ ... จากโผฏฐัพพายตนะ จากจักขุธาตุ ... จากโผฏฐัพพธาตุ ...
สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๕๕} [๔๕๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากจักขุวิญญาณธาตุ จากโสตวิญญาณธาตุ จากฆานวิญญาณธาตุ จากชิวหาวิญญาณธาตุ จากกายวิญญาณธาตุ จากมโนธาตุ จากมโนวิญญาณธาตุ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๗สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๑
๒. สัจจะเป็นต้น
{๔๕๖} [๔๖๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากทุกขสัจ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๕๗} [๔๖๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสมุทยสัจ จากมัคคสัจ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๕๘} [๔๖๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากนิโรธสัจ จากจักขุนทรีย์ จากโสตินทรีย์ จากฆานินทรีย์ จากชิวหินทรีย์ จากกายินทรีย์ จากอิตถินทรีย์ จากปุริสินทรีย์ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๖๐} [๔๖๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสุขินทรีย์ จากทุกขินทรีย์ จากโสมนัสสินทรีย์ จากโทมนัสสินทรีย์ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๖๑} [๔๖๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากอุเปกขินทรีย์ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๓สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๕
{๔๖๒} [๔๖๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสัทธินทรีย์ จากวิริยินทรีย์ จากสตินทรีย์ จากสมาธินทรีย์ จากปัญญินทรีย์ จากอนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ จากอัญญินทรีย์ จากอัญญาตาวินทรีย์ จากอวิชชา จากสังขารที่เกิดมีเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สภาวธรรมเหล่านั้นเว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๖๓} [๔๖๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากวิญญาณที่เกิดมีเพราะสังขารเป็นปัจจัย จากผัสสะที่เกิดมีเพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จากเวทนาที่เกิดมีเพราะผัสสะเป็นปัจจัย สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์ เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๑ ธาตุ ๑๑สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๑ ธาตุ ๗
{๔๖๔} [๔๖๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากตัณหาที่เกิดมีเพราะเวทนาเป็นปัจจัยจากอุปาทานที่เกิดมีเพราะตัณหาเป็นปัจจัย จากกรรมภพ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๖๕} [๔๖๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากอุปปัตติภพ จากสัญญาภพ จากปัญจโวการภพ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔
อายตนะ ๒ ธาตุ ๓
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๕
{๔๖๖} [๔๖๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากกามภพ สภาวธรรมเหล่านั้น สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๕
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุ ๑๓
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุเท่าไร
{๔๖๗} [๔๗๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากรูปภพ จากอสัญญาภพ จากเอกโวการภพ จากปริเทวะ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๖๘} [๔๗๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากอรูปภพ จากเนวสัญญานาสัญญาภพ จากจตุโวการภพ จากโสกะ จากทุกขะ จากโทมนัส จากอุปายาส จากสติปัฏฐาน จากสัมมัปปธาน จากอิทธิบาท จากฌาน จาก อัปปมัญญา จากอินทรีย์ ๕ จากพละ ๕ จากโพชฌงค์ ๗ จากอริยมรรคมีองค์ ๘ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
๓. ผัสสาทิสัตตกะ
{๔๖๙} [๔๗๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากผัสสะ จากเวทนา จากสัญญา จากเจตนา จากจิต จากมนสิการ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๑ ธาตุ ๑๑สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๑ ธาตุ ๗
{๔๗๐} [๔๗๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากอธิโมกข์ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๗
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๑
๔. ติกะ
{๔๗๑} [๔๗๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นกุศล จากสภาวธรรมที่เป็นอกุศล จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจาก ขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๗๒} [๔๗๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๗๓} [๔๗๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา จากสภาวธรรมที่เป็นวิบาก สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๓สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๕
{๔๗๔} [๔๗๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก จากสภาวธรรมที่กิเลสทำให้เศร้าหมองและเป็นอารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๗๕} [๔๗๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นวิบากและไม่เป็นเหตุ ให้เกิดวิบาก จากสภาวธรรมที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน จากสภาวธรรมที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน จากสภาวธรรมที่กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมองและไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๗๖} [๔๗๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหา ทิฏฐิยึดครองและเป็นอารมณ์ของอุปาทาน สภาวธรรมเหล่านั้น สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๓
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๕
{๔๗๗} [๔๘๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมอง แต่เป็นอารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๗๘} [๔๘๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีวิตกมีวิจาร สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๗สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๑
{๔๗๙} [๔๘๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร จากสภาวธรรมที่สหรคตด้วยปีติ จากสภาวธรรมที่สหรคตด้วยสุข สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๘๐} [๔๘๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่มีทั้งวิตกและวิจาร สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๓สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๕
{๔๘๑} [๔๘๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขา สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๓
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๕
{๔๘๒} [๔๘๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติจากสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน จากสภาวธรรมที่เป็นของเสกขบุคคล จากสภาวธรรมที่เป็นของอเสกขบุคคล จากสภาวธรรมที่เป็นมหัคคตะ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๘๓} [๔๘๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ จากสภาวธรรม ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติและไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน จากสภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสกขบุคคลและไม่เป็นของอเสกขบุคคล จากสภาวธรรมที่เป็นกามาวจร สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๘๔} [๔๘๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอัปปมาณะ จากสภาวธรรมอย่างประณีต สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๘๕} [๔๘๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีเป็นอารมณ์เป็นปริตตะ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๖
{๔๘๖} [๔๘๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีเป็นอารมณ์เป็นมหัคคตะ จากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ จากสภาวธรรมอย่างต่ำ จากสภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน จากสภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอน จากสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ จากสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุ จากสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดี สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๘๗} [๔๙๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมอย่างกลาง จากสภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๘๘} [๔๙๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เกิดขึ้น จากสภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้น จากสภาวธรรมที่จักเกิดขึ้น จากสภาวธรรมที่เป็นอดีต จากสภาวธรรมที่เป็นอนาคต จากสภาวธรรมที่เป็นปัจจุบัน จากสภาวธรรมที่เป็นภายในตน จากสภาวธรรมที่เป็นภายนอกตน จากสภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ จากสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๘๙} [๔๙๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอดีต จากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอนาคต จากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นภายในตน จากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นภายนอกตน สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๙๐} [๔๙๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปัจจุบัน จากสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นภายในตนและภายนอกตน สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๒
สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๖
๕. ทุกะ
{๔๙๑} [๔๙๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นเหตุ จากสภาวธรรมที่มีเหตุ จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุ จากสภาวธรรมที่เป็นเหตุและมีเหตุ จากสภาวธรรมที่มีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ จากสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุ จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหต สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๙๒} [๔๙๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากเหตุ จากสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๙๓} [๔๙๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่มีปัจจัย จากสภาวธรรมที่เป็นอสังขตะ จากสภาวธรรมที่เห็นได้ จากสภาวธรรมที่กระทบได้
จากสภาวธรรมที่เป็นรูป จากสภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระ สภาวธรรม เหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๙๔} [๔๙๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นโลกิยะ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๙๕} [๔๙๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอาสวะ จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอาสวะ จากสภาวธรรมที่เป็นอาสวะและ เป็นอารมณ์ของอาสวะ จากสภาวธรรมที่เป็นอาสวะและสัมปยุตด้วย อาสวะ จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะสภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๙๖} [๔๙๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะ จากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะแต่ เป็นอารมณ์ของอาสวะ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๔๙๗} [๕๐๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๔๙๘} [๕๐๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์ จากสภาวธรรมที่เป็นคันถะ จากสภาวธรรมที่เป็นโอฆะ จากสภาวธรรมที่เป็นโยคะ จากสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์ จากสภาวธรรมที่เป็นปรามาส จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาส จากสภาวธรรมที่เป็นปรามาสและเป็นอารมณ์ของปรามาส สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๔๙๙} [๕๐๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาส จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาส จากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ ของปรามาสแต่ไม่เป็นปรามาส จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสแต่เป็นอารมณ์ของปรามาส สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๕๐๐} [๕๐๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสและไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสสภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๕๐๑} [๕๐๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ จากสภาวธรรมที่เป็นจิต จากสภาวธรรมที่เป็นเจตสิก จากสภาวธรรม ที่สัมปยุตด้วยจิต จากสภาวธรรมที่เจือกับจิต จากสภาวธรรมที่เจือ กับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐาน จากสภาวธรรมที่เจือกับจิต มีจิตเป็น สมุฏฐาน และเกิดพร้อมกับจิต จากสภาวธรรมที่เจือกับจิต มีจิตเป็น สมุฏฐาน และเกิดคล้อยตามจิต สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะ จากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๑ ธาตุ ๑๑สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๑ ธาตุ ๗
{๕๐๒} [๕๐๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากจิต จากสภาวธรรมที่เจือกับจิต จากสภาวธรรมที่เป็นอุปาทายรูป จากสภาวธรรมที่กรรมอันสัมปยุตด้วย ตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครอง สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๕๐๓} [๕๐๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่กรรมอันสัมปยุตด้วย ตัณหาทิฏฐิยึดครอง สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๓
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๕
{๕๐๔} [๕๐๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน จากสภาวธรรมที่เป็นกิเลส จากสภาวธรรมที่กิเลสทำให้เศร้าหมองจากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยกิเลส จากสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของกิเลส จากสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและกิเลสทำให้เศร้าหมอง จากสภาวธรรมที่กิเลสทำให้เศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส จากสภาวธรรมที่เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลส จากสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะ จากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๕๐๕} [๕๐๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของกิเลสจาก สภาวธรรมที่กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมอง จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากกิเลส จากสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส จาก สภาวธรรมที่วิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๕๐๖} [๕๐๙] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส จากสภาวธรรมที่วิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๕๐๗} [๕๑๐] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ จากสภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๕๐๘} [๕๑๑] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคไม่พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคไม่พึงประหาณ จากสภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ ไม่พึงประหาณ สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๕๐๙} [๕๑๒] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีวิตก จากสภาวธรรมที่มีวิจาร สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๗
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ๑
{๕๑๐} [๕๑๓] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่มีปีติ จากสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยปีติ จากสภาวธรรมที่สหรคตด้วยสุข สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๕๑๑} [๕๑๔] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขา สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะจากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วย ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๓สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้ แต่สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยธาตุ ๕
{๕๑๒} [๕๑๕] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นกามาวจร จากสภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ จากสภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าสภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
{๕๑๓} [๕๑๖] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจร จากสภาวธรรมที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ จากสภาวธรรมที่ไม่มีธรรมอื่น
ยิ่งกว่า สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๘
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๐
{๕๑๔} [๕๑๗] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร จากสภาวธรรมที่เป็นอรูปาวจร จากสภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากสังสารทุกข์ จากสภาวธรรมที่ให้ผลแน่นอน จากสภาวธรรมที่เกิดกับกิเลสอันเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ สภาวธรรมเหล่านั้น เว้นอสังขตะ จากขันธ์เสีย สงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
ไม่มีขันธ์เหล่าไหน ไม่มีอายตนะเหล่าไหน ไม่มีธาตุเหล่าไหนที่สงเคราะห์ไม่ได้
{๕๑๕} [๕๑๘] สภาวธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร จากสภาวธรรมที่ไม่เป็นอรูปาวจร จากสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากสังสารทุกข์ จากสภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน จากสภาวธรรมที่ไม่เกิดกับกิเลสอันเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้
สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร สภาวธรรมเหล่านั้นสงเคราะห์ได้ด้วยขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ อายตนะ ธาตุเท่าไร
สงเคราะห์ไม่ได้ด้วยขันธ์ ๑ อายตนะ ๑๐ ธาตุ ๑๖
รวมบทธรรมที่หาไม่ได้ไนจุททสมนัย
ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ ชีวิตินทรีย์ ๑ นามรูป ๑
สฬายตนะ ๑ ชาติ ๑ ชรา ๑ มรณะ ๑ ใน
ติกะ ๒ บท
จูฬันตรทุกะแรก ๗ บท ในโคจฉกะ ๑๐ บท ใน
มหันตรทุกะถัดมา ๑๔ บท ในปิฏฐิทุกะสุดท้าย ๖ บท
รวมเป็น ๔๗ บท ย่อมไม่ได้ในสมุจเฉทนัยและใน
โมฆปุจฉกนัยดังนี้แล
จบ วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทสที่ ๑๔
จบ พระบาลีธาตุกถาปกรณ์ บริบูรณ์
พระบาลีอภิธรรมปิฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
มาติกา
๑. เอกกอุทเทส
{๑} [๑] บัญญัติ ๖ คือ
๑. ขันธบัญญัติ ๒. อายตนบัญญัติ
๓. ธาตุบัญญัติ ๔. สัจจบัญญัติ
๕. อินทริยบัญญัติ ๖. ปุคคลบัญญัติ
- ๑ปุคคลบัญญัติ แปลตรงตัวว่า บัญญัติว่าด้วยบุคคล ซึ่งคำว่า ปุคคละ หรือ บุคคล ในทางพระอภิธรรม เป็นคำสมมติเรียกขานสัตว์โลกทั่วไปสำหรับสื่อความเข้าใจกัน ซึ่งมิได้มีอยู่จริงโดยปรมัตถ์ ส่วนคำว่า บัญญัติ หรือ ปัญญัตติ หมายถึงการระบุเรียก การแสดงความหมาย การเปิดเผยให้รู้ การจัดตั้งหรือการจัดวาง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๙-๓๐) ในที่นี้เป็นชื่อคัมภีร์ที่ ๔ ของพระบาลีอภิธรรมปิฎก ๗ คัมภีร์ ซึ่งมีเนื้อหาส่วนใหญ่ว่าด้วยความหมายของบุคคลที่บัญญัติไว้ในพระพุทธศาสนา จำนวน ๓๖๕ จำพวก โดยมีรูปแบบการดำเนินเนื้อหาเป็น ๒ ส่วน คือ (๑) ส่วนที่เป็นอุทเทส หรือมาติกาซึ่งแบ่งเป็น ๑๐ อุทเทส โดยเรียกชื่อตามจำนวนบุคคลที่ยกขึ้นตั้งเป็นบทมาติกาหมวดหนึ่ง ๆ กล่าวคือ หมวดที่ว่าด้วยบุคคล ๑ จำพวก เรียกว่าเอกกอุทเทส ไปจนถึงหมวดที่ว่าด้วยบุคคล ๑๐ จำพวก เรียกว่าทสกอุทเทส (๒) ส่วนที่เป็นนิทเทส หรือคำอธิบาย คือส่วนที่นำบุคคลแต่ละจำพวกของ แต่ละอุทเทสมาอธิบายขยายความโดยใช้วิธีปุจฉาและวิสัชนาที่เรียกว่า กเถตุกัมยตาปุจฉา คือ การตั้ง คำถามเพื่อใคร่จะตอบ แบ่งเป็น๑๐นิทเทสเช่นเดียวกับส่วนที่เป็นอุทเทส โดยใช้คำว่า ปุคคลบัญญัติ แทนคำว่า นิทเทส ต่อท้ายในการนำบุคคลแต่ละอุทเทสมาอธิบาย เช่น นิทเทสที่ ๑ เรียกว่า เอกกปุคคลบัญญัติ การอธิบายบัญญัติว่าด้วยบุคคลมี ๑ จำพวก เป็นต้น
จบ ๑๔. วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทส