ทุกนิเทศ (ต่อ) เล่ม ๓๔

ความเกิดแห่งรูป อันใด อันนั้น เป็นความสืบต่อแห่งรูป รูปทั้งนี้ เรียกว่ารูปสันตติ

{๕๓๖} [๖๔๓] รูปที่เรียกว่า รูปชรตา นั้น เป็นไฉน

ความชรา ความครํ่าคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความ มีหนังเหี่ยว ความเสื่อมอายุ ความหง่อมแห่งอินทรีย์แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้ เรียกว่ารูปชรตา{๕๓๗} [๖๔๔] รูปที่เรียกว่า รูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน

ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความแตก ความทำลาย ความไม่เที่ยง ความอันตรธานแห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปอนิจจตา{๕๓๘} [๖๔๕] รูปที่เรียกว่า กพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน

ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น นํ้ามัน นํ้าผึ้ง นํ้าอ้อย หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ อันเป็นของใส่ปาก ขบเคี้ยว กลืนกิน อิ่มท้อง ของสัตว์นั้น ๆ ในชนบทใด ๆ สัตว์ทั้งหลาย เลี้ยงชีวิตด้วยโอชา อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ากพฬิงการาหารรูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอุปาทา

จบ อุปาทาภาชนีย์

จบ ปฐมภาณวาร ในรูปกัณฑ์

{๕๓๙} [๖๔๖] รูปเป็นอนุปาทา นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ

{๕๔๐} [๖๔๗] รูปที่เรียกว่า โผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ที่แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ มีสัมผัส สบาย มีสัมผัสไม่สบาย หนัก เบา สัตว์นี้ถูกต้องแล้ว หรือถูกต้องอยู่ หรือ

จักถูกต้อง หรือพึงถูกต้อง ซึ่งโผฏฐัพพะใดอันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบ ได้ด้วยกายอันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ นี้เรียกว่าโผฏฐัพพะบ้าง โผฏฐัพพายตนะบ้าง โผฏฐัพพธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่าโผฏฐัพพายตนะ

[๖๔๘] รูปที่เรียกว่า โผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ที่แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ มีสัมผัส สบาย มีสัมผัสไม่สบาย หนัก เบา กายอันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบ ได้ กระทบแล้ว หรือกระทบอยู่ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบที่ โผฏฐัพพะใดอันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ นี้เรียกว่าโผฏฐัพพะบ้าง โผฏฐัพพายตนะบ้าง โผฏฐัพพธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่าโผฏฐัพพายตนะ

[๖๔๙] รูปที่เรียกว่า โผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ที่แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ มีสัมผัส สบาย มีสัมผัสไม่สบาย หนัก เบา โผฏฐัพพะใด เป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ กระทบแล้ว หรือกระทบอยู่ หรือจักกระทบ หรือพึง กระทบที่กายอันเป็นสิ่งที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ นี้เรียกว่าโผฏฐัพพะบ้าง โผฏฐัพพายตนะบ้าง โผฏฐัพพธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่าโผฏฐัพพายตนะ

[๖๕๐] รูปที่เรียกว่า โผฎฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ ที่แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ มีสัมผัส สบาย มีสัมผัสไม่สบาย หนัก เบา เพราะปรารภโผฏฐัพพะใด กายสัมผัส อาศัยกาย เกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึง เกิดขึ้น ... เพราะปรารภโผฏฐัพพะใด เวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... สัญญา ... เจตนา ... กายวิญญาณอาศัยกายเกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจัก เกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น ... กายสัมผัสมีโผฏฐัพพะใดเป็นอารมณ์อาศัยกาย เกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น ... เวทนาอัน เกิดแต่กายสัมผัส ... สัญญา ... เจตนา ... กายวิญญาณมีโผฏฐัพพะใด

เป็นอารมณ์ อาศัยกาย เกิดขึ้นแล้ว หรือเกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือ พึงเกิดขึ้น นี้เรียกว่าโผฏฐัพพะบ้าง โผฏฐัพพายตนะบ้าง โผฏฐัพพธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่าโผฏฐัพพายตนะ

{๕๔๑} [๖๕๑] รูปที่เรียกว่า อาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน

ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติเครื่องเกาะกุมรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่าอาโปธาตุ

รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอนุปาทา

{๕๔๒} [๖๕๒] รูปเป็นอุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรมแต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอุปาทินนะ[๖๕๓] รูปเป็นอนุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน

สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูป กัมมัญญตา รูปชรตา รูปอนิจจตา หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรมมิได้แต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอนุปาทินนะ{๕๔๓} [๖๕๔] รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือ รูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ

อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรม แต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ[๖๕๕] รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ นั้น เป็นไฉน

สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูป กัมมัญญตา รูปชรตา รูปอนิจจตา หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรมมิได้แต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ{๕๔๔} [๖๕๖] รูปเป็นสนิทัสสนะ นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นสนิทัสสนะ

[๖๕๗] รูปเป็นอนิทัสสนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอนิทัสสนะ

{๕๔๕} [๖๕๘] รูปเป็นสัปปฏิฆะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้ เรียกว่ารูปเป็นสัปปฏิฆะ[๖๕๙] รูปเป็นอัปปฏิฆะ นั้น เป็นไฉน

อิตถินทรีย์ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอัปปฏิฆะ

{๕๔๖} [๖๖๐] รูปเป็นอินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอินทรีย์

[๖๖๑] รูปไม่เป็นอินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอินทรีย์

{๕๔๗} [๖๖๒] รูปเป็นมหาภูต นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นมหาภูต

[๖๖๓] รูปไม่เป็นมหาภูต นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นมหาภูต

{๕๔๘} [๖๖๔] รูปเป็นวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นวิญญัติ

[๖๖๕] รูปไม่เป็นวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นวิญญัติ

{๕๔๙} [๖๖๖] รูปเป็นจิตตสมุฏฐาน นั้น เป็นไฉน

กายวิญญัติ วจีวิญญัติ หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ที่เกิดแต่จิต มีจิตเป็น เหตุ มีจิตเป็นสมุฏฐานได้แก่ รูปายตะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุุ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูป กัมมัญญตา รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูป เป็นจิตตสมุฏฐาน[๖๖๗] รูปไม่เป็นจิตฅสมุฏฐาน นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปชรตา รูปอนิจจตา หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ทีไม่เกิดแต่จิต ไม่มีจิตเป็นเหตุ ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ได้แก่ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูปกัมมัญญตา รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน

{๕๕๐} [๖๖๘] รูปเป็นจิตตสหภู นั้น เป็นไฉน

กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นจิตตสหภู

[๖๖๙] รูปไม่เป็นจิตตสหภู นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจิตตสหภู

{๕๕๑} [๖๗๐] รูปเป็นจิตตานุปริวัตติ นั้น เป็นไฉน

กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นจิตตานุปริวัตติ

[๖๗๑] รูปไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ{๕๕๒} [๖๗๒] รูปเป็นภายใน นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นภายใน

[๖๗๓] รูปเป็นภายนอก นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นภายนอก

{๕๕๓} [๖๗๔] รูปหยาบ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปหยาบ

[๖๗๕] รูปละเอียด นั้น เป็นไฉน

อิตถินทรีย์ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปละเอียด

{๕๕๔} [๖๗๖] รูปไกล นั้น เป็นไฉน

อิตถินทรีย์ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไกล

[๖๗๗] รูปใกล้ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปใกล้

{๕๕๕} [๖๗๘] รูปเป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัส นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัส

[๖๗๙] รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุสัมผัส นั้น เป็นไฉน

โสตายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นที่อาศัยเกิด ของจักขุสัมผัส

{๕๕๖} [๖๘๐] รูปเป็นที่อาศัยเกิดของเวทนา อันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของ สัญญา ... ของเจตนา ... ของจักขุวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นที่อาศัยเกิดของจักขุวิญญาณ

[๖๘๑] รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจักขุวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

โสตายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นที่อาศัยเกิด ของจักขุวิญญาณ

{๕๕๗} [๖๘๒] รูปเป็นที่อาศัยเกิดของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของ ชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัส นั้น เป็นไฉน

กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นที่อาศัยเกิดของกายสัมผัส

[๖๘๓] รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายสัมผัส นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นที่อาศัยเกิด ของกายสัมผัส

{๕๕๘} [๖๘๔] รูปเป็นที่อาศัยเกิดของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของ สัญญา ... ของเจตนา ... ของกายวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นที่อาศัยเกิดของกายวิญญาณ

[๖๘๕] รูปไม่เป็นที่อาศัยเกิดของกายวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นที่อาศัย เกิดของกายวิญญาณ

{๕๕๙} [๖๘๖] รูปเป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส

[๖๘๗] รูปไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอารมณ์ของ จักขุสัมผัส

{๕๖๐} [๖๘๘] รูปเป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่จักขุสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของจักขุวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ

[๖๘๙] รูปไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอารมณ์ของ จักขุวิญญาณ

{๕๖๑} [๖๙๐] รูปเป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส ... ของฆานสัมผัส ... ของ ชิวหาสัมผัส ... ของกายสัมผัส ... นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอารมณ์ของกายสัมผัส

[๖๙๑] รูปไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอารมณ์ของ กายสัมผัส

{๕๖๒} [๖๙๒] รูปเป็นอารมณ์ของเวทนาอันเกิดแต่กายสัมผัส ... ของสัญญา ... ของเจตนา ... ของกายวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ

[๖๙๓] รูปไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอารมณ์ ของกายวิญญาณ

{๕๖๓} [๖๙๔] รูปเป็นจักขายตนะ นั้น เป็นไฉน

จักขุใดเป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ... นี้เรียกว่า ... บ้านว่างบ้าง ... รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นจักขายตนะ[๖๙๕] รูปไม่เป็นจักขายตนะ นั้น เป็นไฉน

โสตายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจักขายตนะ

{๕๖๔} [๖๙๖] รูปเป็นโสตายตนะ ... เป็นฆานายตนะ ... เป็นชิวหายตนะ ... เป็นกายายตนะ นั้น เป็นไฉน

กายใดเป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ... นี้เรียกว่า ... บ้านว่าง บ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นกายายตนะ[๖๙๗] รูปไม่เป็นกายายตนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นกายายตนะ

{๕๖๕} [๖๙๘] รูปเป็นรูปายตนะ นั้น เป็นไฉน

รูปใด เป็นสี อาศัยมหาภูตรูป ๔ ... นี้เรียกว่ารูปธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียก ว่ารูปเป็นรูปายตนะ[๖๙๙] รูปไม่เป็นรูปายตนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปายตนะ

{๕๖๖} [๗๐๐] รูปเป็นสัททายตนะ ... เป็นคันธายตนะ ... เป็นรสายตนะ ... เป็นโผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

ปฐวีธาตุ ... นี้เรียกว่าโผฏฐัพพธาตุบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็น โผฏฐัพพายตนะ[๗๐๑] รูปไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็น โผฏฐัพพายตนะ

{๕๖๗} [๗๐๒] รูปเป็นจักขุธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นจักขุธาตุ

[๗๐๓] รูปไม่เป็นจักขุธาตุ นั้น เป็นไฉน

โสตายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจักขุธาตุ

{๕๖๘} [๗๐๔] รูปเป็นโสตธาตุ ... เป็นฆานธาตุ ... เป็นชิวหาธาตุ ... เป็น กายธาตุ นั้น เป็นไฉน

กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นกายธาตุ

[๗๐๕] รูปไม่เป็นกายธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นกายธาตุ

{๕๖๙} [๗๐๖] รูปเป็นรูปธาตุ นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปธาตุ

[๗๐๗] รูปไม่เป็นรูปธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปธาตุ

{๕๗๐} [๗๐๘] รูปเป็นสัททธาตุ ... เป็นคันธธาตุ ... เป็นรสธาตุ ... เป็น โผฏฐัพพธาตุ นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นโผฏฐัพพธาตุ

[๗๐๙] รูปไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ

{๕๗๑} [๗๑๐] รูปเป็นจักขุนทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขุใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูต ๔ ... นี้เรียกว่า ... บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นจักขุนทรีย์[๗๑๑] รูปไม่เป็นจักขุนทรีย์ นั้น เป็นไฉน

โสตายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นจักขุนทรีย์

{๕๗๒} [๗๑๒] รูปเป็นโสตินทรีย์ ... เป็นฆานินทรีย์ ... เป็นชิวหินทรีย์ ... เป็นกายินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

กายใด เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔ ... นี้เรียกว่า ... บ้านว่างบ้าง รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นกายินทรีย์[๗๑๓] รูปไม่เป็นกายินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นกายินทรีย์

{๕๗๓} [๗๑๔] รูปเป็นอิตถินทรีย์นั้น เป็นไฉน

ทรวดทรงหญิง เครื่องหมายให้รู้ว่าหญิง กิริยาหญิง อาการหญิง สภาพหญิง ภาวะหญิงของหญิงปรากฏได้ด้วยเหตุใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูป เป็นอิตถินทรีย์[๗๑๕] รูปไม่เป็นอิตถินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอิตถินทรีย์

{๕๗๔} [๗๑๖] รูปเป็นปุริสินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

ทรวดทรงชาย เครื่องหมายให้รู้ว่าชาย กิริยาชาย อาการชาย สภาพชาย ภาวะชายของชายปรากฏได้ด้วยเหตุใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็น ปุริสินทรีย์

[๗๑๗] รูปไม่เป็นปุริสินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นปุริสินทรีย์

{๕๗๕} [๗๑๘] รูปเป็นชีวิตินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไปอยู่ กิริยาที่เป็นไปอยู่ อาการที่สืบ เนื่องกันอยู่ ความประพฤติเป็นไปอยู่ ความหล่อเลี้ยงอยู่ ชีวิต อินทรีย์ คือชีวิตของรูปธรรมเหล่านั้น อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นชีวิตินทรีย์[๗๑๙] รูปไม่เป็นชีวิตินทรีย์ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นชีวิตินทรีย์

{๕๗๖} [๗๒๐] รูปเป็นกายวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

การเคร่งตึง กิริยาที่เคร่งตึงด้วยดี ความที่เคร่งตึงด้วยดี การแสดง ให้รู้ความหมาย กิริยาที่แสดงให้รู้ความหมาย ความแสดงให้รู้ความหมาย แห่งกายของบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล หรือมีจิตเป็นอกุศล หรือมีจิตเป็น อัพยากฤต ก้าวไปอยู่ ถอยกลับอยู่ แลดูอยู่ เหลียวซ้ายแลขวาอยู่ คู้เข้าอยู่ หรือเหยียดออกอยู่ อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นกายวิญญัติ[๗๒๑] รูปไม่เป็นกายวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นกายวิญญัติ

{๕๗๗} [๗๒๒] รูปเป็นวจีวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

การพูด การเปล่งวาจา การเจรจาการกล่าว การป่าวร้อง การโฆษณา วาจา วจีเภท แห่งบุคคลผู้มีจิตเป็นกุศล หรือมีจิตเป็นอกุศล หรือมีจิต

เป็นอัพยากฤต อันใด นี้เรียกว่าวาจา การแสดงให้รู้ความหมาย กิริยาที่ แสดงให้รู้ความหมาย ความแสดงให้รู้ความหมายด้วยวาจานั้น อันใด รูป ทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นวจีวิญญัติ[๗๒๓] รูปไม่เป็นวจีวิญญัติ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นวจีวิญญัติ

{๕๗๘} [๗๒๔] รูปเป็นอากาสธาตุ นั้น เป็นไฉน

อากาศ ธรรมชาตอันนับว่าอากาศ ความว่างเปล่า ธรรมชาตอันนับ ว่าความว่างเปล่า ช่องว่าง ธรรมชาตอันนับว่าช่องว่าง อันมหาภูตรูป ๔ ไม่ถูกต้องแล้ว อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอากาสธาตุ[๗๒๕] รูปไม่เป็นอากาสธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอากาสธาตุ

{๕๗๙} [๗๒๖] รูปเป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน

ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว ธรรมชาติเครื่องเกาะกุมรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นอาโปธาตุ[๗๒๗] รูปไม่เป็นอาโปธาตุ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นอาโปธาตุ

{๕๘๐} [๗๒๘] รูปเป็นรูปลหุตานั้น เป็นไฉน

ความเบา ความรวดเร็ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนักแห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปลหุตา

[๗๒๙] รูปไม่เป็นรูปลหุตานั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปลหุตา

{๕๘๑} [๗๓๐] รูปเป็นรูปมุทุตา นั้น เป็นไฉน

ความอ่อน ภาวะที่อ่อน ความไม่แข็ง ความไม่กระด้างแห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปเป็นรูปมุทุตา[๗๓๑] รูปไม่เป็นรูปมุทุตา นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปมุทุตา

{๕๘๒} [๗๓๒] รูปเป็นรูปกัมมัญญตา นั้น เป็นไฉน

กิริยาที่ควรแก่การงาน ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน แห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปกัมมัญญตา[๗๓๓] รูปไม่เป็นรูปกัมมัญญตา นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูป กัมมัญญตา

{๕๘๓} [๗๓๔] รูปเป็นรูปอุปจยะ นั้น เป็นไฉน

ความสั่งสมแห่งอายตนะทั้งหลาย อันใด อันนั้น เป็นความเกิดแห่ง รูปนั้น รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปเป็นอุปจยะ[๗๓๕] รูปไม่เป็นรูปอุปจยะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปอุปจยะ

{๕๘๔} [๗๓๖] รูปเป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน

ความเกิดแห่งรูป อันใด อันนั้น เป็นความสืบต่อแห่งรูป รูปทั้งนี้ เรียก ว่ารูปเป็นรูปสันตติ[๗๓๗] รูปไม่เป็นรูปสันตติ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปสันตติ

{๕๘๕} [๗๓๘] รูปเป็นรูปชรตา นั้น เป็นไฉน

ความชรา ความคร่ำคร่า ความมีฟันหลุด ความมีผมหงอก ความ มีหนังเหี่ยว ความเสื่อมอายุ ความหง่อมแห่งอินทรีย์แห่งรูป อันใด รูป ทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปชรตา[๗๓๙] รูปไม่เป็นรูปชรตา นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปชรตา

{๕๘๖} [๗๔๐] รูปเป็นรูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน

ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความแตก ความทำลาย ความไม่เที่ยง ความอันตรธานแห่งรูป อันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นรูปอนิจจตา[๗๔๑] รูปไม่เป็นรูปอนิจจตา นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นรูปอนิจจตา

{๕๘๗} [๗๔๒] รูปเป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน

ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น นํ้ามัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ อันเป็นของใส่ปาก ขบเคี้ยว กลืนกิน อิ่มท้อง ของสัตว์นั้น ๆ ในชนบทใด ๆ สัตว์ทั้งหลาย เลี้ยงชีวิตด้วยโอชาอันใด รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปเป็นกพฬิงการาหาร[๗๔๓] รูปไม่เป็นกพฬิงการาหาร นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... รูปอนิจจตา รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปไม่เป็นกพฬิงการาหาร

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๒ อย่างนี้

จบ ทุกนิทเทส

ติกนิทเทส

{๕๘๘} [๗๔๔] รูปภายในที่เป็นอุปาทา นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปภายในที่เป็นอุปาทา

[๗๔๕] รูปภายนอกที่เป็นอุปาทา นั้น เป็นไฉน

รูปายตนะ ... กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปภายนอกที่เป็นอุปาทา

[๗๔๖] รูปภายนอกที่เป็นอนุปาทา นั้น เป็นไฉน

โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปภายนอกที่เป็น อนุปาทา

{๕๘๙} [๗๔๗] รูปภายในที่เป็นอุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน

จักขายตนะ ... กายายตนะ รูปทั้งนี้เรียกว่ารูปภายในที่เป็นอุปาทินนะ

[๗๔๘] รูปภายนอกที่เป็นอุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน

อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรมแต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียกว่ารูป ภายนอกที่เป็นอุปาทินนะ[๗๔๙] รูปภายนอกที่เป็นอนุปาทินนะ นั้น เป็นไฉน

สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูปกัมมัญญตา รูปชรตา รูปอนิจจตา หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร ที่กรรมมิได้แต่งขึ้น รูปทั้งนี้เรียก ว่ารูปภายนอกที่เป็นอนุปาทินนะ