มหาวิบาก ๘ เล่ม ๓๔

{๔๑๓} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ... มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรือ อรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๑๔} [๔๙๗] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์ หรืออรูปธรรม ที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้น แม้อื่นใด เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ มีอยู่ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกุศลวิบาก สหรคฅด้วยอุเบกขา

มหาวิปากจิต ๘

{๔๑๕} [๔๙๘] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ ... เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... สหรคต ด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ ... เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุต จากญาณ ... เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วย ญาณ ... เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ ... เกิดขึ้นโดย มีการชักจูง ... สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ ... สหรคตด้วย อุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง เพราะกามาวจรกุศล กรรมที่ได้ทำไว้แล้ว ได้สั่งสมไว้แล้ว ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๑๖} อัพยากตมูล คือ อโลภะ ... อัพยากตมูล คือ อโทสะ ... อัพยากตมูล คืออโมหะ ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอัพยากฤต

จบ มหาวิปากจิต ๘

รูปาวจรวิปากจิต

{๔๑๗} [๔๙๙] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

โยคาวจรบุคคลสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็น อารมณ์ อันเป็นวิบาก เพราะรูปาวจรกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้ว ได้สั่งสมไว้ แล้วนั้นแล อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

[๕๐๐] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะวิตกวิจาร สงบไป ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล