กามาวจรกิริยา เล่ม ๓๔

อันได้ทำไว้แล้ว ได้สั่งสมไว้แล้ว ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร อุเบกขา จิตตัสเสกัคคตา มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๘๐} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ... มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูป ธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๘๑} [๕๖๕] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์ หรืออรูปธรรม ที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ มีอยู่ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

จบ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นอกุศลวิบาก

จบ อัพยากฤตที่เป็นอกุศลวิบาก

อัพยากฤตที่เป็นอเหตุกกิริยา

มโนธาตุที่เป็นกิริยาจิต

{๔๘๒} [๕๖๖] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

มโนธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์ หรือ ปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต

วิตก วิจาร อุเบกขา จิตตัสเสกัคคตา มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๘๓} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ... มโนธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิง อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๘๔} [๕๖๗] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์ หรืออรูปธรรม ที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ มีอยู่ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ มโนธาตุที่เป็นกิริยาจิต

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยาจิตสหรคตด้วยโสมนัส

{๔๘๕} [๕๖๘] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่ กรรมวิบาก สหรคตด้วยโสมนัส มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือ ปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร ปีติ สุข จิตตัสเสกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิง อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๘๖} [๕๖๙] ผัสสะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัย นั้นที่ใด นี้ชื่อว่า ผัสสะ มีในสมัยนั้น ...

[๕๗๐] จิตตัสเสกัคคตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความ สงบ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ ในสมัยนั้นที่ใด นี้ชื่อว่า จิตตัสเสกัคคตา มีในสมัยนั้น ...

[๕๗๑] วิริยินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

การปรารภความเพียรทางจิต ความขะมักเขม้น ความบากบั่น ความ ขวนขวาย ความพยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น ความก้าวไปอย่างไม่ท้อถอย ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ ทอดทิ้งธุระ ความประคับประคองธุระ วิริยินทรีย์คือวิริยะ วิริยพละ มี ในสมัยนั้นที่ใด นี้ชื่อว่า วิริยินทรีย์ มีในสมัยนั้น[๕๗๒] สมาธินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความ สงบ อินทรีย์คือสมาธิ สมาธิพละ ในสมัยนั้นที่ใด นี้ชื้อว่า สมาธินทรีย์ มีในสมัยนั้น ... หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๘๗} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ผัสสะ ๑ ... มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรือ อรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้น

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๘๘} [๕๗๓] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด เว้น เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ มีอยู่ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยาจิตสหรคตด้วยโสมนัส

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยาจิตสหรคตด้วยอุเบกขา

{๔๘๙} [๕๗๔] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่ กรรมวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปเป็นอารมณ์ ... มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร อุเบกขา จิตตัสเสกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ มนินทรีย์ อุเบกขิทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้น แม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๙๐} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ผัสสะ ๑ ... มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัย กันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๙๑} [๕๗๕] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน

ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ มีอยู่ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีใน สมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยาสหรคตด้วยอุเบกขา

จบ อัพยากฤตที่เป็นอเหตุกกิริยา

กามาวจรกิริยาจิตที่เป็นสเหตุกะ

{๔๙๒} [๕๗๖] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่ กรรมวิบาก สรหคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ... มี ธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใด ๆ เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ... เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุต จากญาณ ... เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ ... เกิดขึ้น โดยมีการชักจูง ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ ... เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ ... เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ... สหรคต ด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เกิดขึ้น ... สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุต จากญาณ ... เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๔๙๓} อัพยากตมูล คือ อโลภะ ... อัพยากตมูล คือ อโทสะ ... อัพยากตมูล คือ อโมหะ ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ กามาวจรกิริยาจิตที่เป็นสเหตุกะ

รูปาวจรกิริยาจิต

{๔๙๔} [๕๗๗] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพ เจริญรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐิธรรมสุขวิหาร สงัดจากกาม ... บรรลุ ปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๙๕} [๕๗๘] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพเจริญรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะวิตกวิจารสงบไป ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาณ ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ รูปาวจรกิริยาจิต

อรูปาวจรกิริยาจิต

{๔๙๖} [๕๗๙] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะก้าวล่วงรูปสัญญา โดยประการทั้งปวง เพราะความดับไปแห่งปฏิฆสัญญา เพราะไม่มนสิการ ซึ่งนานัตตสัญญา เพราะละสุขละทุกข์ได้ ... บรรลุจตุตถฌานที่สหรคต ด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีใน สมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๙๗} [๕๘๐] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่ อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะก้าวล่วง อากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เพราะละสุขละทุกข์ได้ ... บรรลุ จตุตถฌาน ที่สหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๙๘} [๕๘๑] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่ อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะก้าวล่วง วิญญาณัญจายตนะได้โดยประการทั้งปวง เพราะละสุขละทุกข์ได้ ... บรรลุจตุตถฌานที่สหรคตด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

{๔๙๙} [๕๘๒] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

พระขีณาสพเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่ อกุศล และไม่ใช่กรรมวิบาก แต่เป็นทิฏฐธรรมสุขวิหาร เพราะก้าวล่าง อากิญจัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง เพราะละสุขละทุกข์ได้ ... บรรลุ จตุตถฌานที่สหรคตด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต ...

{๕๐๐} อัพยากตมูล คือ อโลภะ ... อัพยากตมูล คือ อโทสะ ... อัพยากตมูล คือ อโมหะ ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

จบ อรูปวจรกิริยาจิต

จบ อัพยากฤตที่เป็นกิริยา

(จบ อัพยากตธรรม)

จบ จิตตุปปาทกัณฑ์

๒. รูปกัณฑ์

อุทเทส

{๕๐๑} [๕๘๓] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน

วิบากแห่งกุศลธรรมและอกุศลธรรม เป็นกามาวจร เป็นรูปาวจร เป็นอรูปาวจร เป็นโลกุตตระ ได้แก่ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่าใดเป็นกิริยา ไม่ใช่กุศล ไม่ใช่อกุศล และไม่ใช่ กรรมวิบาก รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต

เอกกมาติกา

สงเคราะห์รูปเป็นหมวดละ ๑

{๕๐๒} [๕๘๔] บรรดาธรรมเป็นอัพยากฤตนั้น รูปทั้งหมด เป็นไฉน

มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ นี้เรียกว่า รูปทั้งหมด

{๕๐๓} รูปทั้งหมด ไม่ใช่เหตุ ไม่มีเหตุ วิปปยุตจากเหตุ เป็นไปกับด้วยปัจจัย เป็นสังขตธรรม เป็นรูปธรรม เป็นโลกิยธรรม เป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นอารมณ์ของโอฆะ