สุภูติสูตร เล่ม ๒๔

ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงทรง เข้าไปตั้งสติไว้ในภายในปรารภจาคะด้วยประการดังนี้แล

ดูก่อนบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง บพิตรพึงทรงระลึกถึงเทวดาทั้งหลาย เนือง ๆ ว่า ‘เทวดาเหล่าใดก้าวเลยความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้มีคำข้าวเป็นภักษาได้แล้ว เข้าถึงกายอันเป็นมโนมัย อย่างใดอย่างหนึ่ง เทวดาเหล่านั้น ย่อมจะไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำของตน หรือการสั่งสมกิจที่ตนทำเสร็จแล้ว ภิกษุผู้เป็นอสมยวิมุต ย่อมไม่พิจารณาเห็นกิจที่ไม่ควรทำของตนหรือการสั่งสมกิจที่ตนทำเสร็จแล้ว แม้ฉันใด เทวดาเหล่าใดก้าวเลยความเป็นสหายแห่งเทวดาผู้มีคำข้าวเป็นภักษาได้แล้ว เข้าถึงกายอันเป็นมโนมัยอย่างใดอย่างหนึ่ง เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่พิจารณาเห็นกิจที่ควรทำของตนหรือการสั่งสมกิจที่ตน

ทำเสร็จแล้ว ฉันนั้นเหมือนกันแล’ ดูก่อนบพิตร บพิตรพึงเข้าไปตั้งสติไว้ใน ภายในปรารภเทวดาทั้งหลายด้วยประการดังนี้แลดูก่อนบพิตร อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้แล ย่อมละ ซึ่งอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามไป ย่อมไม่ถือมั่นอีก ดูก่อนบพิตร หม้อที่คว่ำย่อมไม่กลับมาใส่สิ่งที่หกไปแล้ว ไฟที่ลุกขึ้นจากหญ้าย่อมไหม้ลามเรื่อยไป ไม่หวนกลับมาไหม้สิ่งที่ไหม้ไปแล้ว แม้ฉันใด อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการนี้ ก็ย่อมละอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามไป ย่อมไม่ถือมั่นอีก ฉันนั้นเหมือนกันแล”----------------------------------

๔. สุภูติสูตร

ว่าด้วยลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา ๑๑ ประการ

{๒๒๑} [๑๔] ครั้งนั้นแล ท่านพระสุภูติกับพระสัทธภิกษุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนี่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระสุภูติว่า “ดูก่อนสุภูติ ภิกษุนี้ชื่อไร”

ท่านพระสุภูติกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนี้ชื่อว่าสัทธะ เป็นบุตรของอุบาสกผู้มีศรัทธา ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา”

“ดูก่อนสุภูติ ก็สัทธภิกษุนี้เป็นบุตรของอุบาสกผู้มีศรัทธา ออกจากเรือน มาบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา ย่อมปรากฏอยู่ในลักษณะศรัทธาแลหรือ”

“ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า บัดนี้เป็นกาลอันสมควร ข้าแต่พระสุคต เจ้าบัดนี้เป็นกาลอันสมควรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรงแสดงลักษณะศรัทธานั้น ข้าพระองค์จะได้ทราบในบัดนี้ว่า ภิกษุนี้ปรากฏอยู่ในลักษณะศรัทธาหรือไม่”

“ดูก่อนสุภูติ ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระสุภูติทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนสุภูติ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศีล คือ เป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษ แม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยูในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยูในสิกขาบททั้งหลาย นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๑)ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึง

พรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรม ทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นพหูสูต ... แทงตลอด ด้วยปัญญานี้ ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๒)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นมีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๓)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย คือ ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย คือ เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๔)ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในกิจที่จะพึงช่วย กันทำทั้งสูงทั้งต่ำของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาเป็น เครื่องพิจารณาอันเป็นทางดำเนินในกิจนั้น สามารถที่จะทำ สามารถที่จะ จัดแจงได้ ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน ... สามารถที่จะทำ สามารถที่จะจัดแจงได้ นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๕)ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นผู้ใคร่ธรรม กล่าวคำเป็นที่รัก เป็นผู้มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัย ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุ เป็นผู้ใคร่ธรรม กล่าวคำอันเป็นที่รัก มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัย นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๖)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียร ... นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๗)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยากไม่ลำบาก นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๘)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฎฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฎกัป เป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจาก ภพนั้นแล้วได้ไปเภิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิด-----------------------------

ในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง ... เธอระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้ นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๙)

ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์ เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’

เธอย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุ อันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ ด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุเห็นหมู่สัตว์ ที่กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุ อันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ได้ด้วยประการฉะนี้ นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา (๑๐)ยังมีอีกข้อหนึ่ง สุภูติ ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน

------------------------------

เข้าถึงอยู่ได้ ดูก่อนสุภูติ แม้ข้อที่ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ได้ นี้ก็เป็นลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา” (๑๑)

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสแล้วอย่างนี้ ท่านพระสุภูติได้กราบทูลพระ ผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลักษณะแห่งศรัทธาของผู้มีศรัทธา ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วนี้นั้นมีพร้อมอยู่แก่ภิกษุนี้ และภิกษุนี้ย่อมปรากฏ อยู่ในลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธาเหล่านี้ คือ

(๑) ภิกษุนี้เป็นผู้มีศีล คือเป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่ มีปกติเห็นภัยในโทษ แม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

(๒) ภิกษุนี้เป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใด งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันเธอได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา

(๓) ภิกษุนี้เป็นผู้มีมิตรดีมีสหายดี มีจิตน้อมไปในคนดี

(๔) ภิกษุนี้เป็นผู้ว่าง่าย คือ ประกอบด้วยธรรมเที่ <*> ทำให้เป็นผู้ว่าง่าย เป็นผู้อดทน เป็นผู้รับอนุศาสนีโดยเคารพ

(๕) ภิกษุนี้เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในกิจที่จะพึงช่วยกันทำทั้งสูง ทั้งต่ำของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญา เป็นเครื่องพิจารณาอันเป็นทางดำเนินในกิจนั้นสามารถที่จะทำ สามารถที่จะจัดแจงได้

(๖) ภิกษุนี้เป็นผู้ใคร่ธรรม กล่าวคำเป็นที่รัก เป็นผู้มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรม ในอภิวินัย

(๗) ภิกษุนี้เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่น มั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย(๘) ภิกษุนี้เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรม เครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยากไม่ลำบาก(๙) ภิกษุนี้ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้ หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง ... เธอระลึกชาติก่อนได้เป็น อันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้(๑๐) ภิกษุนี้ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ... ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์

ผู้เป็นไปตามกรรมได้ ด้วยประการฉะนี้(๑๑) ภิกษุนี้ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธา ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วนี้ มีพร้อมอยู่แก่ภิกษุนี้ อนึ่ง ภิกษุนี้ย่อมปรากฏอยู่ในลักษณะศรัทธาของผู้มีศรัทธาเหล่านี้”“สาธุ สาธุ สุภูติ ถ้าเช่นนั้น เธอพึงอยู่กับสัทธภิกษุนี้เถิด ดูก่อนสุภูติ และเมื่อใดเธอปรารถนาจะมาพบตถาคต เธอกับสัทธภิกษุนี้ก็พึงเข้ามาพบตถาคตได้แมื่อนั้น”

๕. เมตตาสูตร

ว่าด้วยอานิสงส์ของเมตตา ๑๑ ประการ

{๒๒๒} [๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเมตตาเจโตวิมุตติ อันบุคคลเสพแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง หมั่นเจริญ เนือง ๆ สั่งสมไว้โดยชอบ ปรารภด้วยดี พึงหวังอานิสงส์ได้ ๑๑ ประการ อานิสงส์ ๑๑ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) หลับเป็นสุข

(๒) ตื่นก็เป็นสุข

(๓) ไม่ฝันร้าย

(๔) เป็นที่รักของมนุษย์ทั้งหลาย

(๕) เป็นที่รักของอมนุษย์ทั้งหลาย

(๖) เทวดาย่อมรักษา

(๗) ไฟ ยาพิษ หรือศัสตราไม่กลํ้ากรายผู้นั้น

(๘) จิตตั้งมั่นได้เร็ว

(๙) สีหน้าผ่องใส

(๑๐) ไม่หลงทำกาละ

(๑๑) เมื่อยังแทงตลอดคุณธรรมที่สูงขึ้นไปไม่ได้ย่อมเข้าถึงพรหมโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเมตตาเจโตวิมุตติอันบุคคลเสพแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง หมั่นเจริญเนือง ๆ สั่งสม ไว้โดยชอบ ปรารภด้วยดี พึงหวังอานิสงส์ได้ ๑๑ ประการนี้แล”