มหานามสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๔

ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงเทวดาทั้งหลายเนือง ๆ ว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> มีอยู่ เทวดาชั้นพรหมกายมีอยู่ เทวดาชั้นที่สูงกว่าชั้นพรหมนั้นมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้ว ไปอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น ศรัทธาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้น ประกอบด้วยศีลเช่นใด ... ประกอบด้วยสุตะเช่นใด ... ประกอบด้วยจาคะเช่นใด ... ประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น

ปัญญาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวก ระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่เนือง ๆ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภเทวดาทั้งหลาย ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์ แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึงความสงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรมเจริญเทวดานุสสติดังนี้แล”

๒. ทุติยมหานามสูตร

ว่าด้วยตรัสถึงวิหารธรรมสำหรับอริยสาวกแก่พระเจ้ามหานามะ (๒)

{๒๑๙} [๑๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล พระเจ้ามหานามศากยราชเพิ่งทรงหายจากประชวร คือทรงหายจากภาวะที่ประชวรได้ไม่นาน ก็สมัยนั้น ภิกษุ

------------------------------------

เป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า “พระผู้มี พระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน”

พระเจ้ามหานามศากยราชได้ทรงทราบข่าวว่า “ภิกษุเป็นอันมากช่วยกัน ทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน”

ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหานามศากยราชเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันทราบข่าวมาดังนี้ว่า ‘ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระ ผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดีละ ๆ มหาบพิตร การที่มหาบพิตรเสด็จเข้ามาหาตถาคตแล้วตรัสถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี’ ดังนี้ เป็นการสมควรแก่มหาบพิตรผู้เป็นกุลบุตร ดูก่อนมหาบพิตร กุลบุตรผู้มีศรัทธาย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ไม่มีศรัทธาย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ปรารภความเพียรย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้เกียจคร้านย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติหลงลืม ย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีปัญญาย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ด้อยปัญญาย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ดูก่อนมหาบพิตร มหาบพิตรทรงตั้งอยู่ในธรรม ๕ ประการนี้แล้ว พึงทรงเจริญธรรมอีก ๖ ประการ ให้ยิ่งขึ้นไป---------------------------------

ดูก่อนมหาบพิตร ในธรรม ๖ ประการนี้ มหาบพิตรพึงทรงระลึก ถึงตถาคตเนืองๆ ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ... ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็น ผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงตถาคตอยู่เนือง ๆ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภตถาคต ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้ว ย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อันพุทธานุสสตินี้แลมหาบพิตรจะเสด็จดำเนินเจริญก็ได้ ประทับยืนเจริญก็ได้ ประทับนั่งเจริญก็ได้ บรรทมเจริญก็ได้ ทรงประกอบการงานไปพลางเจริญไปพลางก็ได้ ประทับบนที่บรรทมที่เบียดเสียด ด้วยพระโอรสพระธิดาเจริญก็ได้ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงพระธรรมเนือง ๆ...

ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงพระสงฆ์เนือง ๆ ...

ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงศีลของตนเนือง ๆ ...

ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงจาคะของตนเนือง ๆ ...

ดูก่อนมหาบพิตร ยังมีอีกประการหนึ่ง มหาบพิตรพึงทรงระลึกถึงเทวดาทั้งหลายเนือง ๆ ว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ ... เทวดาชั้นที่สูงกว่าชั้นพรหมนั้นมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลก

นี้แล้วไปอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น ศรัทธาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด ... ประกอบด้วยสุตะเช่นใด ... ประกอบด้วยจาคะเช่นใด ... ประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปอุบัติในหมู่ เทวดาชั้นนั้น ปัญญาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่เนือง ๆ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภเทวดาทั้งหลาย ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์ แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ แล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อันเทวดานุสสตินี้แลมหาบพิตรจะเสด็จ ดำเนินเจริญก็ได้ ประทับยืนเจริญก็ได้ ประทับนั่งเจริญก็ได้ บรรทมเจริญก็ได้ ทรงประกอบการงานไปพลางเจริญไปพลางก็ได้ ประทับบนที่บรรทมที่ เบียดเสียดด้วยพระโอรสพระธิดาเจริญก็ได้”

๓. นันทิยสูตร

ว่าด้วยตรัสถึงวิหารธรรมแก่เจ้าศากยะพระนามว่านันทิยะ

{๒๒๐} [๑๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระประสงค์จะเข้าจำพรรษา ณ พระนครสาวัตถี เจ้านันทิยศากยะได้ทราบข่าวว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระประสงค์จะเข้าจำพรรษา ณ พระนคร สาวัตถี” ครั้งนั้นแล เจ้านันทิยศากยะทรงมีพระดำริว่า “ถ้ากระไร แม้เราก็พึงพักอยู่ตลอดพรรษา ณ พระนครสาวัตถี ในที่นั้น เราก็จักได้ ประกอบการงานและจักได้เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตามกาลอันสมควร”

-------------------------------------

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเข้าจำพรรษา ณ พระนครสาวัตถี แม้เจ้านันทิยศากยะก็พักอยู่ตลอดพรรษา ณ พระนครสาวัตถี ในที่นั้น ได้ ทรงประกอบการงานและได้เฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตามกาลอันควร

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริก ไปโดยล่วงไป ๓ เดือน” เจ้านันทิยศากยะได้ทรงทราบข่าวว่า “นัยว่า ภิกษุเป็นอันมาก ช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยหวังว่า ‘พระผู้มี พระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’

ครั้งนั้นแล เจ้านันทิยศากยะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วทรงอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันได้ทราบข่าวมาว่า “นัยว่า ภิกษุเป็นอันมากช่วยกันทำจีวรกรรมเพื่อพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยหวังว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีจีวรสำเร็จแล้วจักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดีละ ๆ บพิตร การที่บพิตรเสด็จมาหาตถาคตแล้วตรัสถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกหม่อมฉันเมื่ออยู่ด้วยวิหารธรรมต่าง ๆ จะพึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรดี’ ดังนี้ เป็นการสมควรแก่บพิตรผู้เป็นกุลบุตร ดูก่อนบพิตร กุลบุตรผู้มีศรัทธาย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ไม่มีศรัทธาย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีศีลย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ไม่มีศีลย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้ปรารภความเพียรย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้เกียจคร้านย่อมไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีสติหลงลืมย่อม ไม่เป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมเป็นผู้ประสบความสำเร็จ ผู้มี