นันทสูตร เล่ม ๒๓

ความเสื่อมยศ สักการะ ความเสื่อมสักการะ ความเป็นผู้ปรารถนาชั่วช้า ความเป็นผู้มีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า‘เราทั้งหลายจักครอบงำย่ำยีลาภ ความเสื่อมลาภ ยศ ความเสื่อมยศ สักการะ ความเสื่อมสักการะ ความเป็นผู้ปรารถนาชั่วช้า ความเป็นผู้มีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล’

ข้าแต่ท่านพระอุตตระผู้เจริญ ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้ ในหมู่มนุษย์มีบริษัทอยู่ ๔ คือ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ธรรมบรรยายนี้หาได้ตั้งเฉพาะอยู่ในหมู่ใดหมู่หนึ่งไม่ ขอพระคุณเจ้าอุตตระผู้เจริญจงเล่าเรียนธรรมบรรยายนี้ จงทรงจำธรรมบรรยายนี้ไว้ ด้วยว่าธรรมบรรยายนี้ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์”

๙. นันทสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ประพฤติพรหมจรรย์ได้บริสุทธิ์

{๙๙} [๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะเรียกนันทะให้ถูกต้อง พึงเรียกว่า ‘กุลบุตร’ ว่า ‘ผู้มีกำลัง’ ว่า ‘ผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใส’ ว่า ‘ผู้มีราคะกล้า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความนี้ย่อมมีเพราะเหตุไร เพราะว่านันทภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ เป็นผู้ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ เป็นผู้ประกอบด้วยสติสัมปชัญญะ ซึ่งเป็นเหตุให้นันทภิกษุสามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุเหล่านั้น ข้อนี้ย่อมมีได้เพราะนันทภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย คือ หากนันทภิกษุจะต้องเหลียวดูทิศตะวันออก นันทภิกษุจะสำรวมจิตทั้งปวงเหลียวดูทิศตะวันออกด้วยคิดว่า

‘เมื่อเราเหลียวดูทิศตะวันออกด้วยอาการอย่างนี้ อกุศลธรรมอันเลวทรามคือ อภิชฌาและโทมนัสก็จักไม่ครอบงำจิตของเราได้’ เธอเป็นผู้รู้สึกตัวในการ เหลียวดูนั้นด้วยประการฉะนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากนันทภิกษุจะต้องเหลียวดูทิศตะวันตก ... ทิศเหนือ ... ทิศใต้ ... ทิศเบื้องบน ... ทิศเบื้องล่าง ... จะต้องเหลียวไปทางทิศเฉียงทั้งหลายไซร้ นันทภิกษุจะสำรวมจิตทั้งปวงเหลียวไปทางทิศเฉียงด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราเหลียวไปทางทิศเฉียงด้วยอาการอย่างนี้ อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสก็จักไม่ครอบงำจิตของเราได้’ เธอเป็นผู้รู้สึกตัว ในการเหลียวดูนั้นด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลย่อมมีได้ เพราะนันทภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุเหล่านั้น ข้อนี้ย่อมมีได้เพราะนันทภิกษุ เป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ

คือ ในธรรมวินัยนี้นันทภิกษุพิจารณาโดยอุบายอันแยบคายแล้วจึงบริโภคอาหาร มิใช่เพื่อจะเล่น มิใช่เพื่อจะมัวเมา มิใช่เพื่อความผ่องใส มิใช่เพื่อความงดงาม แต่บริโภคเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้เพื่อเว้นการเบียดเบียนตนเพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ด้วยคิดว่า ‘จักกำจัดเวทนาเก่าเสีย ทั้งจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความเป็นไปแห่งอริยาบถ ความเป็นผู้ไม่มีโทษ และความอยู่เป็นผาสุกจักมีแก่เราด้วยประการฉะนี้, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลย่อมมีได้เพราะนันทภิกษุเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุเหล่านั้น ข้อนี้ย่อมมีได้เพราะการประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ของนันทภิกษุ คือ ในธรรมวินัยนี้ ตอนกลางวัน นันทภิกษุจะชำระจิตให้สะอาดจากธรรมเครื่องกั้นจิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ตอนปฐมยามแห่งราตรี จะชำระจิตให้สะอาดจากธรรมเครื่องกั้นจิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ในมัชฌิมยามแห่งราตรี จะสำเร็จสีหไสยา โดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมาย

ในอันลุกขึ้นไว้ในใจ ในปัจฉิมยามแห่งราตรี จะลุกขึ้นแล้วทำจิตให้สะอาด จากธรรมเครื่องกั้นจิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลย่อมมีได้เพราะการประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ของนันทภิกษุ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาเหตุเหล่านั้น ข้อนี้ย่อมมีได้เพราะการมีสติสัมปชัญญะของนันทภิกษุ คือ ในธรรมวินัยนี้นันทภิกษุรู้แจ้งถึงเวทนาที่เกิดขึ้น ที่ตั้งอยู่ ที่ถึงความดับไป นันทภิกษุรู้แจ้งถึงสัญญาที่เกิดขึ้น ที่ตั้งอยู่ ที่ถึงความดับไป นันทภิกษุรู้แจ้งถึงวิตกที่เกิดขึ้น ที่ตั้งอยู่ ที่ถึงความดับไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้แลย่อมมีได้เพราะการมีสติสัมปชัญญะของนันทภิกษุดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความนี้ย่อมมีเพราะเหตุอะไร เพราะว่านันทภิกษุเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ เป็นผู้ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ เป็นผู้ประกอบด้วยสติสัมปชัญญะ ซึ่งเป็นเหตุให้นันทภิกษุสามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ได้”

๑๐. กรัณฑวสูตร

ว่าด้วยสมณะเลวที่ควรกำจัด

{๑๐๐} [๑๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้นครจัมปา สมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายโจทภิกษุด้วยอาบัติ ภิกษุที่ถูกภิกษุทั้งหลายโจทด้วยอาบัตินั้นได้เอาเรื่องอื่น ๆ มาพูดกลบเกลื่อน ชักเรื่องไปนอกประเด็น แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจออกมาครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำจัดบุคคลนั้นออกไปเสีย กำจัดบุคคลนั้นออกไปเสีย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนชนิดนี้ควรจะขับออก ไฉนจะให้ลูกนอกคอกมาทำให้เดือดร้อนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ก็มีการก้าวไป การถอยกลับ