อิธโลกสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๓

มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทานอยู่ครองเรือนดูก่อนนกุลมาตา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล หลัง จากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”สตรีผู้มีปรีชาย่อมไม่ดูหมิ่นสามีผู้หมั่นเพียรขวนขวาย

อยู่เป็นนิตย์ เลี้ยงตนอยู่ทุกเมื่อ ทั้งให้ความปรารถนา

ทั้งปวง

ไม่ทำสามีให้ขุ่นเคืองด้วยการประพฤติแสดงความ

หึงหวงสามี และบูชาผู้ที่เป็นที่เคารพของสามีทุกคน

เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน สงเคราะห์คนข้างเคียง

ของสามี ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี รักษาทรัพย์ที่สามี

หามาได้

นารีใดประพฤติตามความพอใจของสามีได้อย่างนี้ นารี

นั้นย่อมเข้าถึงความเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา

๙. ปฐมอิธโลกิกสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของมาตุคามผู้จะมีชัยชนะ สูตรที่ ๑

{๑๓๙} [๔๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของมิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมารดา เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะนางวิสาขามิคารมารดาว่า “ดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกนี้ ชื่อว่าปรารภโลกนี้แล้ว ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ มาตุคามในโลกนี้

(๑) เป็นผู้จัดการงานดี

(๒) สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดี

(๓) ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี

(๔) รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้จัดการงานดีอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นคนขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานภายในบ้านของสามี คือ การทำผ้าขนสัตว์หรือการทำผ้าฝ้าย ประกอบด้วยปัญญาอันเป็นอุบายในการงานนั้น ๆ อาจทำ อาจจัดได้ ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้จัดการงานดีอย่างนี้แล

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดีอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้ คนเหล่าใดเป็นคนภายในบ้านของสามี คือ ทาส คนใช้ หรือกรรมกร การงานที่คนเหล่านั้นทำแล้วก็รู้ว่าทำแล้ว ยังไม่ได้ทำก็รู้ว่ายังไม่ได้ทำ ย่อมรู้ผู้ที่ป่วยไข้ว่ามีกำลังหรือไม่มีกำลัง และแบ่งปันของเคี้ยวของบริโภคให้ตามเหตุที่ควร ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดีอย่างนี้แลดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ประพฤติเป็นที่พอใจของสามีอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้ไม่ประพฤติสิ่งอันไม่เป็นที่พอใจของสามีแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าประพฤติเป็นที่พอใจของสามีอย่างนี้แล

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่ารักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้อย่างไร คือ สิ่งใดที่สามีหามาได้ จะเป็นทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองก็ตาม ย่อมรักษา

คุ้มครองสิ่งนั้นให้พร้อมมูลไว้ และไม่เป็นนักเลงการพนัน ไม่เป็นขโมย ไม่เป็นนักดื่ม ไม่ผลาญทรัพย์ให้พินาศ ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่ารักษา ทรัพย์ที่สามีหามาได้อย่างนี้แล

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลชื่อว่าปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกนี้ ชื่อว่าปรารภโลกนี้แล้ว

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการชื่อว่าปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกหน้า ชื่อว่าปรารภโลกหน้าแล้ว ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ มาตุคามในโลกนี้

(๑) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา (๒) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

(๓) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะ (๔) เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาอย่างไร คือมาตุคามในโลกนี้เป็นผู้มีศรัทธา คือ เชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม ’ ดูก่อนวิสาขามาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาอย่างนี้แลดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากปาณาติบาต เว้นขาดจากอทินนาทาน เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร เว้นขาดจากมุสาวาท และเว้นขาดจากการดื่มน้ำเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่า เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างนี้แล

ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะอย่างไร คือ มาตุคาม ในโลกนี้มีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามือ อันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทาน อยู่ครองเรือน ดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะอย่างนี้แลดูก่อนวิสาขา มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญาอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ดูก่อนวิสาขา มาตุคามเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา อย่างนี้แลดูก่อนวิสาขา มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลชื่อว่าเป็นผู้ ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกหน้า ชื่อว่าปรารภโลกหน้าแล้ว”

มาตุคามเป็นผู้จัดการงานดี สงเคราะห์คนข้างเคียง

ของสามีดี ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี รักษาทรัพย์

ที่สามีหามาได้

เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาและศีล รู้ความประสงค์

ปราศจากความตระหนี่ ชำระทางสัมปรายิกัตถประโยชน์

อยู่เป็นนิตย์

นารีใดมีธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้ ปราชญ์

ทั้งหลายกล่าวสรรเสริญนารีแม้นั้นว่าเป็นผู้มีศีล ตั้งอยู่

ในธรรม พูดแต่คำจริง

อุบาสิกาผู้มีศีล ถึงพร้อมด้วยอาการ ๑๖ อย่าง ประกอบ

ด้วยองค์คุณ ๘ ประการเช่นนี้ ย่อมเข้าถึงเทวโลก

เหล่ามนาปกายิกา

๑๐. ทุติยอิธโลกิกสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของมาตุคามผู้จะมีชัยชนะ สูตรที่ ๒

{๑๔๐} [๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกนี้ ชื่อว่าปรารภโลกนี้แล้ว ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ มาตุคามในโลกนี้

(๑) เป็นผู้จัดการงานดี

(๒) สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดี

(๓) ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี

(๔) รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้จัดการงานดีอย่างไร คือมาตุคามในโลกนี้เป็นคนขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานภายในบ้านของสามี คือ การทำผ้าขนสัตว์หรือการทำผ้าฝ้าย ประกอบด้วยปัญญาอันเป็นอุบายในการงานนั้น อาจทำ อาจจัดได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้จัดการงานดีอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดีอย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้ คนเหล่าใดเป็นคนภายในบ้านของสามี คือ ทาส คนใช้ หรือกรรมกร การงานที่คนเหล่านั้นทำแล้วก็รู้ว่าทำแล้ว ยังไม่ได้ทำก็รู้ว่ายังไม่ได้ทำ ย่อมรู้ผู้ที่ป่วยไข้ว่ามีกำลังหรือไม่มีกำลัง และแบ่งปันของเคี้ยวของบริโภคให้ตามเหตุที่ควร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคาม ชื่อว่าเป็นผู้สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามีดีอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามชื่อว่าเป็นผู้ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี อย่างไร คือ มาตุคามในโลกนี้ไม่ประพฤติสิ่งอันไม่เป็นที่พอใจของสามี แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาตุคามชื่อว่าประพฤติเป็นที่ พอใจของสามีอย่างนี้แล