พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต วรรคที่ไม่ได้สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ · สติวรรค
สติสูตร เล่ม ๒๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๓ ในสติวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต วรรคที่ไม่ได้สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ สติวรรค สติสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๔๒๘–๔๒๙
(๙) ๔. สติวรรค
๑. สติสัมปชัญญสูตร
ว่าด้วยผลแห่งการมีและไม่มีสติสัมปชัญญะ
{๑๘๗} [๘๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสติและสัมปชัญญะไม่มี หิริและโอตตัปปะของบุคคลผู้มีสติและสัมปชัญญะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อหิริและโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของบุคคลผู้มีหิริและโอตตัปปะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของบุคคลผู้มีอินทรียสังวรวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของบุคคลผู้มีศีลวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของบุคคลผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติแล้ว ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาและวิราคะ ของบุคคลผู้มี ยถาภูตญาณทัสสนะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะ ของบุคคลผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้น ย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อสติและสัมปชัญญะไม่มี หิริและโอตตัปปะของบุคคลผู้มีสติ
และสัมปชัญญะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... วิมุตติญาณทัสสนะ ของบุคคลผู้มีนิพพิทาและวิราคะวิบัติแล้วชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสติและสัมปชัญญะมีอยู่ หิริและโอตตัปปะของ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยสติและสัมปชัญญะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อหิริและโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยหิริและโอตตัปปะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของบุคคลผู้สมบูรณ์ ด้วยอินทรียสังวรย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิของ บุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยสัมมาสมาธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาและวิราคะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อนิพพิทาและวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยนิพพิทาและวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อสติและสัมปชัญญะมีอยู่ หิริและโอตตัปปะ ของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยสติและสัมปชัญญะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย … วิมุตติญาณทัสสนะของบุคคลผู้สมบูรณ์ด้วยนิพพิทาและวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”
๒. ปุณณิยสูตร
ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้พระธรรมเทศนาแจ่มแจ้งและไม่แจ่มแจ้ง
{๑๘๘} [๘๒] ครั้งนั้นแล ท่านปุณณิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุ
- ๑ยถาภูตญาณทัสสนะ หมายถึงความรู้เห็นสังขารธรรมตามสภาพความเป็นจริง จัดเป็นตรุณวิปัสสนา คือ วิปัสสนาญาณอ่อนหรือขั้นพื้นฐานที่เริ่มต้นจากนามรูปปริจเฉทญาณ (ญาณที่กำหนดจำแนก รู้นามและรูป) อันเป็นปัจจัยแห่งพลววิปัสสนา (สํ.นิ.อ. ๖๒, องฺ.ปญฺจก.อ. ๗, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๒๙, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๘)
- ๒นิพพิทาและวิราคะ ในที่นี้ นิพพิทา ความเบื่อหน่าย จัดเป็นพลววิปัสสนา คือวิปัสสนาที่กล้าแข็ง โดยคำนึงเห็นโทษในสังขารธรรมด้วยความเบื่อหน่ายแล้วคิดจะพ้นไปเสีย วิราคะ ภาวะที่จิต ปราศจากความกำหนัด ได้แก่ อริยมรรค (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๗, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๒๙, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๘)
- ๓วิมุตติญาณทัสสนะ ในที่นี้ วิมุตติ ความหลุดพ้น หมายถึงอรหัตตผล ญาณทัสสนะ ความรู้ความ เห็นว่าหลุดพ้น หมายถึงปัจจเวกขณญาณ (องฺ.ปญฺจก.อ. ๗, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๒๙, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๘)
จบ สติสูตร