ยสสูตร เล่ม ๒๓

คำว่า ‘ผู้ไม่มีมลทิน’ เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

คำว่า ‘ผู้ปราศจากมลทิน’ เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

คำว่า ‘ผู้มีญาณ’ เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

คำว่า ‘ผู้หลุดพ้น’ เป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า”

คุณชาตใดอันเราผู้เป็นสมณะ เป็นพราหมณ์ อยู่จบ

พรหมจรรย์พึงทำ คุณชาตใดอันยอดเยี่ยมอันเราผู้ถึงเวท

ผู้เป็นศัลยแพทย์พึงบรรลุ

คุณชาตใดอันเราผู้ไม่มีมลทิน ผู้ปราศจากมลทิน

อยู่จบพรหมจรรย์พึงบรรลุ คุณชาตใดอันยอดเยี่ยมอันเรา

ผู้มีญาณ ผู้หลุดพ้นแล้วพึงบรรลุ

คุณชาตนั้น ๆ เราก็บรรลุแล้ว เรานั้นชนะสงคราม

แล้ว เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว พ้นจากเครื่องผูกคือมาร เรา

เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้ฝึกตนชั้นเยี่ยม เป็นอเสขบุคคล

ปรินิพพานแล้ว

๖. ยสสูตร

ว่าด้วยการไม่ติดยศและไม่ให้ยศติดตน

{๑๙๓} [๘๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกสัมพี พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เสด็จถึงหมู่บ้านพราหมณ์ของชาวโกศลชื่อ อิจฉานังคลคาม นัยว่า ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ไพรสณฑ์ ชื่ออิจฉานังคละ ใกล้อิจฉานังคลคาม

พราหมณ์และคฤหบดีชาวบ้านอิจฉานังคละได้สดับข่าวว่า “พระสมณ โคดมศากยบุตรทรงผนวชจากศากยตระกูล เสด็จถึงอิจฉานังคลคาม ประทับอยู่ที่ไพรสณฑ์ชื่ออิจฉานังคละใกล้อิจฉานังคลคาม ก็ชื่อเสียงอันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้นขจรไปแล้ว ดังนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ... ทรงเป็นผู้เบิกบาน ทรงจำแนกแจกธรรม พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ ตลอดทั้ง เทวโลก มารโลก พรหมโลก ด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เองแล้ว ทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ให้รู้ตามด้วย ทรงแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ทรงประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วน’ ก็การได้เห็นพระอรหันต์เห็นปานนี้เป็นการดีแล”ครั้งนั้นแล พวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวบ้านอิจฉานังคลคาม เมื่อ ล่วงราตรีนั้นไป พากันถือของเคี้ยวของกินเป็นจำนวนมากเข้าไปยังไพรสณฑ์ ชื่ออิจฉานังคละ ถึงแล้วได้ยืนชุมนุมส่งเสียงอื้ออึงกันอยู่ที่นอกซุ้มประตู

ก็สมัยนั้น ท่านพระนาคิตะเป็นอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามพระนาคิตะว่า “ดูก่อนนาคิตะ ก็คน เหล่านั้นเป็นใครกัน ส่งเสียงอื้ออึงอยู่เหมือนพวกชาวประมงแย่งปลากัน”

ท่านพระนาคิตะกราบทูลว่า “คนเหล่านั้นเป็นพวกพราหมณ์และ คฤหบดีชาวบ้านอิจฉานงคลคาม พากันถือของเคี้ยวของกินเป็นจำนวนมากมา ยืนชุมนุมอยู่ที่นอกซุ้มประตูเพื่อถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าและพระภิกษุสงฆ์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนนาคิตะ เรามิได้เกี่ยวข้องกับยศ และยศก็มิได้เกี่ยวข้องกับเรา ดูก่อนนาคิตะ ผู้ใดไม่ได้ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ

สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ ลำบาก ผู้นั้นก็จะยินดีสุขอันไม่สะอาด สุขเกิดจากการนอน และสุขที่อาศัย ลาภสักการะและการสรรเสริญ”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บัดนี้ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดรับนิมนต์ เถิด ขอพระสุคตได้โปรดรับนิมนต์เถิด บัดนี้เป็นเวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะทรงรับนิมนต์ พระผู้มีพระภาคเจ้าจักเสด็จไปทางใด ๆ พราหมณ์และ คฤหบดีชาวนิคมและชาวชนบทก็จักหลั่งไหลไปทางนั้น ๆ เหมือนดังเมื่อฝนลูกเห็บตกลงมา นํ้าก็ย่อมไหลไปตามที่ลุ่มฉะนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีศีลและพระปัญญา พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนนาคิตะ เรามิได้เกี่ยวข้องกับยศ และยศก็มิได้เกี่ยวข้องกับเรา ดูก่อนนาคิตะ ผู้ใดไม่ได้ตามความปรารถนา ไม่ได้โดยไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ผู้นั้นก็จะยินดีสุขอันไม่สะอาด สุขเกิดจากการนอน และสุขที่อาศัย ลาภสักการะและการสรรเสริญ

ดูก่อนนาคิตะ แม้เทวดาบางพวกก็ไม่ได้ตามความปรารถนา ไม่ได้โดย ไม่ยาก ไม่ได้โดยไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ดูก่อนนาคิตะ แม้เมื่อเธอทั้งหลายมัวมาชุมนุม พร้อมหน้ากันประกอบการอยู่คลุกคลีกันอยู่ ย่อมมีความจริงอย่างนี้ว่า ‘ก็ท่านเหล่านี้ไม่พึงได้ตามความปรารถนา ไม่พึงได้โดยไม่ยาก ไม่พึงได้โดย ไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากแน่นอน’ ก็จริงอย่างนั้น เพราะว่าท่านเหล่านี้มัวมาชุมนุม พร้อมหน้ากันประกอบการอยู่คลุกคลีกันอยู่

ดูก่อนนาคิตะ เราเห็นภิกษุทั้งหลายในธรรมวินัยนี้ใช้นิ้วจี้เล่นกระซิก กระซี้กันอยู่ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ก็ท่านเหล่านี้ไม่พึงได้ตามความ ปรารถนา ไม่พึงได้โดยไม่ยาก ไม่พึงได้โดยไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่ เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การ ตรัสรู้ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากแน่นอน’ ก็ จริงอย่างนั้น เพราะว่าท่านเหล่านี้มัวใช้นิ้วจี้เล่นกระซิกกระซี้กันอยู่ (๑)

อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุทั้งหลายในธรรมวินัยนี้ฉันอาหารเต็มท้อง พอแก่ความต้องการแล้ว มัวประกอบความสุขในการนอน สุขในการเอน สุขในการหลับกันอยู่ เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ก็ท่านเหล่านี้ไม่พึงได้ตามความปรารถนา ไม่พึงได้โดยไม่ยาก ไม่พึงได้โดยไม่ลำบากซึ่งสุขอันเกิดแต่เนกขัมมะ สุขอันเกิดแต่วิเวก สุขอันเกิดแต่ความสงบ สุขอันเกิดแต่การตรัสรู้ ที่เราได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบากแน่นอน’ ก็จริงอย่างนั้น เพราะว่าท่านเหล่านี้ฉันอาหารเต็มท้องพอแก่ความต้องการแล้ว มัว ประกอบความสุขในการนอน สุขในการเอน สุขในการหลับกันอยู่ (๒)อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุในธรรมวินัยนี้นั่งสมาธิอยู่ที่วิหารในละแวกบ้าน เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้คนวัดหรือสมณุทเทส จักบำรุงท่านผู้นี้ ทำให้เธอเคลื่อนจากสมาธินั้นเสีย’ เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจด้วยการอยู่ในละแวกบ้านของภิกษุนั้น (๓)

อนึ่ง นาคิตะ ก็เราเห็นภิกษุในธรรมวินัยนี้นั่งโงกง่วงอยู่ในป่า เรานั้น มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ท่านผู้นี้พอบรรเทาความอ่อนเพลียด้วยการนอนหลับนี้ได้แล้ว จักทำไว้ในใจซึ่งอรัญญสัญญา (ความกำหนดหมายว่าอยู่ในป่า) ได้เพียงเท่านี้’ เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้น (๔)

อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้นั่ง ไม่เป็นสมาธิอยู่ในป่า เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ท่านผู้นี้จักตั้งจิตที่ยังไม่เป็นสมาธิให้เป็นสมาธิหรือว่าจักตามรักษาจิตที่เป็นสมาธิแล้วไว้’ เพราะเหตุ นั้น เราจึงพอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้น (๕)อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้ นั่งสมาธิอยู่ในป่า เรานั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ท่านผู้นี้จักเปลื้องจิตที่ยังไม่หลุดพ้นหรือว่าจักตามรักษาจิตที่หลุดพ้นแล้วไว้’ เพราะเหตุนั้น เราจึง พอใจด้วยการอยู่ในป่าของภิกษุนั้น (๖)

อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้อยู่ในละแวกบ้านในธรรมวินัยนี้ได้จีวรบิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เธอพอใจลาภสักการะและการสรรเสริญนั้น จึงละทิ้งการปลีกตัวออกเร้นอยู่ ละทิ้งเสนาสนะอันสงัดที่ตั้งอยู่ในราวป่าเสีย มารวมกันอยู่ตามหมู่บ้าน นิคม และราชธานี เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่พอใจด้วยการอยู่ในละแวกบ้านของภิกษุนั้น (๗)อนึ่ง นาคิตะ เราเห็นภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรในธรรมวินัยนี้ ได้ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เธอละลาภ สักการะและการสรรเสริญนั้นเสีย แต่ไม่ละทิ้งการปลีกตัวออกเร้นอยู่ ไม่ละทิ้งเสนาสนะอันสงัดที่ตั้งอยู่ในราวป่า เพราะเหตุนั้น เราจึงพอใจด้วยการ อยู่ป่าของภิกษุนั้น (๘)ดูก่อนนาคิตะ สมัยใด เราเดินทางไกล ไม่เห็นใครอยู่ข้างหน้าหรือ ข้างหลัง สมัยนั้น เราย่อมมีความสบายโดยที่สุดการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ”

๗. ปัตตนิกุชชนสูตร

ว่าด้วยองค์แห่งอุบาสกที่ควรถูกควํ่าบาตรและหงายบาตร

{๑๙๔} [๘๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อต้องการ สงฆ์พึงคว่ำบาตร แก่อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ องค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) พยายามเพื่อความเสื่อมลาภแก่ภิกษุทั้งหลาย

(๒) พยายามเพื่อความฉิบหายแก่ภิกษุทั้งหลาย

(๓) พยายามเพื่อความอยู่ไม่ได้แก่ภิกษุทั้งหลาย

(๔) ด่าว่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย

(๕) ยุยงภิกษุทั้งหลายให้แตกจากภิกษุทั้งหลาย

(๖) ติเตียนพระพุทธเจ้า

(๗) ติเตียนพระธรรม

(๘) ติเตียนพระสงฆ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อต้องการ สงฆ์พึงคว่ำบาตรแก่อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการนี้แล

{๑๙๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อต้องการ สงฆ์พึงหงายบาตรแก่อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ องค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ไม่พยายามเพื่อความเสื่อมลาภแก่ภิกษุทั้งหลาย

(๒) ไม่พยายามเพื่อความฉิบหายแก่ภิกษุทั้งหลาย

(๓) ไม่พยายามเพื่อความอยู่ไม่ได้แก่ภิกษุทั้งหลาย