ปฏิปทาสูตร ที่ ๖ เล่ม ๒๓

คนที่ขยันในการทำงาน ไม่ประมาท จัดการงาน

เหมาะสม เลี้ยงชีพพอเหมาะ ย่อมรักษาทรัพย์ที่หามาได้

คนที่มีศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล รู้ถ้อยคำ ปราศจาก

ความตระหนี่ ย่อมชำระทางสัมปรายิกัตถประโยชน์อยู่

เป็นนิตย์

ธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้อันพระพุทธเจ้า

ผู้มีพระนามอันแท้จริงตรัสว่า ‘นำสุขมาให้ในโลกทั้งสอง

แก่ผู้ครองเรือนผู้มีศรัทธา’

จาคะ(และ)บุญนี้ย่อมเจริญ แก่ผู้มีเหย้าเรือน

เพื่อประโยชน์ในปัจจุบันนี้ และเพื่อสุขในภายหน้า

ด้วยประการฉะนี้

๖. ทุติยสัมปทาสูตร

ว่าด้วยสัมปทา ๘ ประการ สูตรที่ ๒

{๑๗๓} [๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทามี ๘ ประการนี้ สัมปทา ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) อุฏฐานสัมปทา (๒) อารักขสัมปทา

(๓) กัลยาณมิตตตา (๔) สมชีวิตา

(๕) สัทธาสัมปทา (๖) สีลสัมปทา

(๗) จาคสัมปทา (๘) ปัญญาสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุฏฐานสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้เลี้ยงชีพด้วยความหมั่นประกอบการงาน คือ กสิกรรม พาณิชยกรรม โครักขกรรม

รับราชการฝ่ายทหาร รับราชการฝ่ายพลเรือน หรือศิลปกรรมอย่างใด ก็เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานนั้น ประกอบด้วยปัญญาอันเป็นอุบายในการงานนั้น อาจทำอาจจัดได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอุฏฐานสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อารักขสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้ มีโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้นด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม เขารักษาคุ้มครอง โภคทรัพย์เหล่านั้นไว้ได้พร้อมมูลด้วยความใส่ใจว่า ‘ไฉนหนอโภคทรัพย์ เหล่านี้ของเราพระราชาจะไม่ริบไป โจรจะไม่ลักไป ไฟจะไม่ไหม้เสีย นํ้าจะไม่พัดพาไป ทายาทผู้ที่เกลียดกันจะไม่ชิงเอาไป’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอารักขสัมปทาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กัลยาณมิตตตาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้ อยู่อาศัยในหมู่บ้านหรือนิคมใด บุคคลเหล่าใดในหมู่บ้านหรือในนิคมนั้น จะเป็นคฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีก็ตาม

เป็นคนหนุ่มหรือคนแก่ก็ตาม ที่เป็นผู้มีความประพฤติดีงาม ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล ถึงพร้อมด้วยจาคะ ถึงพร้อมปัญญา ก็ดำรงตน เจรจาสนทนากับบุคคลเหล่านั้น ศึกษาสัทธาสัมปทาตามผู้ที่ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ศึกษาสีลสัมปทาตามผู้ที่ถึงพร้อมด้วยศีล ศึกษาจาคสัมปทาตามผู้ที่ถึงพร้อมด้วยจาคะ ศึกษาปัญญาสัมปทา ตามผู้ที่ถึงพร้อมด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่ากัลยาณมิตตตาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมชีวิตาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้รู้รายได้ แห่งโภคทรัพย์และรายจ่ายแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีพพอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนัก ด้วยคิดว่า ‘รายได้ของเราจักต้องเหนือรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักต้องไม่เหนือรายได้ด้วยอาการอย่างนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนชั่งตราชั่งหรือลูกน้องคนชั่งตราชั่งยกตราชั่งขึ้นแล้วย่อมทราบว่า ‘ต้องลดออกเท่านี้ หรือต้องเพิ่มเข้าเท่านี้’ ฉันใด กุลบุตรก็ฉันนั้นเหมือนกัน รู้รายได้แห่งโภคทรัพย์และรายจ่ายแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีพพอเหมาะ ไม่ให้

ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนัก ด้วยคิดว่า ‘รายได้ของเราจักต้องเหนือรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักต้องไม่เหนือรายได้ด้วยอาการอย่างนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ากุลบุตรผู้มีรายได้น้อย แต่เลี้ยงชีวิตอย่างโอ่อ่า ก็จะมีผู้ต่อว่าเขาว่า ‘กุลบุตรผู้นี้ใช้สอยโภคทรัพย์เหมือนคนกินลูกมะเดื่อ’ ก็ถ้ากุลบุตรผู้มีรายได้มาก แต่เลี้ยงชีพอย่างฝืดเคือง ก็จะมีผู้ต่อว่าเขาว่า ‘กุลบุตรผู้นี้จักตายอย่างอนาถา’ แต่กุลบุตรผู้นี้รู้รายได้แห่งโภคทรัพย์และรายจ่ายแห่งโภคทรัพย์แล้ว เลี้ยงชีพพอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนัก ด้วยคิดว่า ‘รายได้ของเราจักต้องเหนือรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักต้องไม่เหนือรายได้ ด้วยอาการอย่างนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสมชีวิตาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สัทธาสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้ เป็นผู้มีศรัทธา คือ เชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ... ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสัทธาสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สีลสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ... เป็นผู้เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสีลสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็จาคสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้มีจิต ปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการจำแนกแจกทานอยู่ ครองเรือน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าจาคสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปัญญาสัมปทาเป็นไฉน คือ กุลบุตรในโลกนี้ เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าปัญญาสัมปทา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทามี ๘ ประการนี้แล”

คนที่ขยันในการทำงาน ไม่ประมาท จัดการงาน

เหมาะสม เลี้ยงชีพพอเหมาะ ย่อมรักษาทรัพย์ที่หามาได้

คนที่มีศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล รู้ถ้อยคำ ปราศจาก

ความตระหนี่ ย่อมชำระทางสัมปรายิกัตถประโยชน์อยู่

เป็นนิตย์

ธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้อันพระพุทธเจ้า

ผู้มีพระนามอันแท้จริงตรัสว่า ‘นำสุขมาให้ในโลกทั้งสอง

แก่ผู้ครองเรือนผู้มีศรัทธา,

จาคะ(และ)บุญนี้ย่อมเจริญ แก่ผู้มีเหย้าเรือน

เพื่อประโยชน์ในปัจจุบันนี้ และเพื่อสุขในภายหน้า

ด้วยประการฉะนี้

๗. อิจฉาสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๘ ประเภท

{๑๗๔} [๗๗] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่าน ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวว่า“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคล ๘ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๘ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ชอบอยู่สงัด แต่ไม่เจริญกัมมัฏฐานให้ติดต่อกันไป ย่อมเกิดความปรารถนาลาภขึ้น เธอจึงหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภ เมื่อเธอหมั่นเพียรพยายามเพื่อจะได้ลาภอยู่ แต่ลาภไม่เกิดขึ้น เธอย่อม