ปฏิปทาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก แต่ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์ นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็น พหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท เป็น ผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก พึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสรอบด้าน และเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง”

๒. ทุติยสัทธาสูตร

ว่าด้วยการปฏิบัติที่บริบูรณ์และไม่บริบูรณ์ สูตรที่ ๒

{๑๖๙} [๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้เธอ ชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า

‘อย่างไรหนอ เราจึงจะเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล เมื่อนั้นเธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต อย่างนี้เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นพหูสูต แต่ไม่ เป็นธรรมกถึก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเป็นธรรมกถึก แต่ไม่ เข้าสู่บริษัท ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และเข้าสู่บริษัท แต่ไม่กล้า แสดงธรรมแก่บริษัท ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ได้ถูกต้องวิโมกข์อันสงบที่ไม่มีรูปเพราะล่วงรูปเสียแล้วด้วยนามกายอยู่ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา ... และได้ถูกต้องวิโมกข์อันสงบ ที่ไม่มีรูปเพราะล่วงรูปเสียแล้ว ด้วยนามกายอยู่ แต่ไม่ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะไม่ได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึง บำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยตั้งใจว่า ‘อย่างไรหนอ เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท พึงถูกต้องวิโมกข์อันสงบที่ไม่มีรูปเพราะล่วงรูปเสียแล้วด้วยนามกาย และพึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เป็นผู้เข้าสู่บริษัท เป็นผู้กล้าแสดงธรรมแก่บริษัท ถูกต้องวิโมกข์อันสงบที่ไม่มีรูปเพราะล่วงรูปเสียแล้วด้วยนามกายอยู่ และทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ ด้วยองค์นั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล เป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสรอบด้าน และบริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง”

๓. ปฐมมรณัสสติสูตร

ว่าด้วยการเจริญมรณัสสติ สูตรที่ ๑

{๑๗๐} [๗๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักที่สร้างด้วยอิฐ ในหมู่บ้านนาทิกคาม ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเจริญมรณัสสติกันหรือ”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็เจริญมรณัสสติ”