เขตตสูตร เล่ม ๒๓

๔. เขตตสูตร

ว่าด้วยองค์ของนาดีและไม่ดี

{๑๒๔} [๓๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีความสดชื่นมาก ไม่มีความเจริญมาก นาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ นาในโลกนี้

(๑) เป็นที่ที่ลุ่มๆ ดอน ๆ (๒) เป็นที่ปนหินปนกรวด

(๓) เป็นที่มีนํ้าพุ (๔) เป็นที่ไถลงลึกไม่ได้

(๕) เป็นที่ไม่มีทางนํ้าเข้า (๖) เป็นที่ไม่มีทางนํ้าออก

(๗) เป็นที่ไม่มีลำรางนํ้า (๘) เป็นที่ไม่มีคันนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอย่างนี้ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีความสดชื่นมาก ไม่มีความเจริญมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ทานที่บุคคลให้แล้วในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่เจริญแพร่หลายมาก สมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ สมณพราหมณ์ในโลกนี้

(๑) เป็นผู้มีความเห็นผิด (๒) เป็นผู้มีความดำริผิด

(๓) เป็นผู้เจรจาผิด (๔) เป็นผู้มีการงานผิด

(๕) เป็นผู้มีอาชีวะผิด (๖) เป็นผู้มีความพยายามผิด

(๗) เป็นผู้ระลึกผิด (๘) เป็นผู้ตั้งใจผิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทานที่ให้แล้วในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอย่างนี้ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่รุ่งเรืองมาก ไม่เจริญแพร่หลายมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนพืชที่บุคคลหว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมมีผลมาก มีความสดชื่นมาก มีความเจริญมาก นาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ นาในโลกนี้

(๑) ไม่เป็นที่ที่ลุ่ม ๆ ดอน ๆ (๒) ไม่เป็นที่ปนหินปนกรวด

(๓) ไม่เป็นที่มีนํ้าพุ (๔) เป็นที่ไถลงลึกได้

(๕) เป็นที่มีทางนํ้าเข้า (๖) เป็นที่มีทางนํ้าออก

(๗) เป็นที่มีลำรางนํ้า (๘) เป็นที่มีคันนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีความสดชื่นมาก มีความเจริญมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ทานที่บุคคลให้แล้วในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมมีผลมาก มีอานิสงค์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความเจริญแพร่หลายมาก สมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ สมณพราหมณ์ในโลกนี้

(๑) เป็นผู้มีความเห็นถูก (๒) เป็นผู้มีความดำริถูก

(๓) เป็นผู้เจรจาถูก (๔) เป็นผู้มีการงานถูก

(๕) เป็นผู้มีอาชีวะถูก (๖) เป็นผู้มีความพยายามถูก

(๗) เป็นผู้ระลึกถูก (๘) เป็นผู้ตั้งใจถูก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทานที่บุคคลให้แล้วในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอย่างนี้ย่อมมีผลมาก มีอานิสงค์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความเจริญแพร่หลายมากฉะนี้แล”พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

พืชที่สมบูรณ์ถูกหว่านลงในนาที่สมบูรณ์ เมื่อฝนตก

ลงมาตามฤดูกาล ธัญชาติก็ย่อมมีความสมบูรณ์ ย่อมไม่มี

ศัตรูพืช ย่อมแตกงอกงาม ถึงความไพบูลย์ ให้ผลเต็มที่

โภชนะที่สมบูรณ์ที่บุคคลถวายแล้ว ในสมณพราหมณ์

ผู้มีศีลสมบูรณ์ก็ฉันนั้น ย่อมนำมาซึ่งกุศลอันสมบูรณ์

เพราะกรรมที่เขาทำนั้นสมบูรณ์แล้ว

เพราะฉะนั้น บุคคลผู้หวังความสมบูรณ์แห่งกุศล

จงเป็นผู้สมบูรณ์ในการทำกุศลนี้ พึงคบหาท่านผู้มีปัญญา

สมบูรณ์ ความสมบูรณ์แห่งบุญย่อมสำเร็จได้อย่างนี้

ท่านผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ ได้ความสมบูรณ์

แห่งจิตแล้ว ทำกรรมให้บริบูรณ์อยู่ ย่อมได้ผลสมบูรณ์

รู้โลกนี้ตามความเป็นจริงแล้ว พึงถึงความสมบูรณ์

ด้วยทิฏฐิ อาศัยความสมบูรณ์ด้วยมรรค มีใจสมบูรณ์แล้ว

ย่อมบรรลุอรหัตได้

เพราะกำจัดมลทินทั้งปวงได้แล้ว บรรลุความสมบูรณ์

คือนิพพานได้แล้ว ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง การหลุด

พ้นจากทุกข์ทั้งปวงนั้นจัดเป็นความสมบูรณ์พร้อมสรรพ

๕. ทานูปปัตติสูตร

ว่าด้วยความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัย ๘ ประการ

{๑๒๕} [๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอุบัติขึ้นเพราะทานเป็นปัจจัยมี ๘ ประการนี้ ความอุบัติขึ้น ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว นํ้า ผ้า ยานพาหนะ ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีปพร้อมอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใดไป ย่อมหวังผลสิ่งนั้น คือ เขาเห็นกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาลผู้เอิบอิ่มพรั่งพร้อม ถูกปรนเปรออยู่ ด้วยกามคุณ ๕ เขาจึงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายไป ขอให้เราได้เข้าถึงความเป็นสหายของกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาลบ้าง’ เขาตั้งจิตอธิษฐานใจภาวนาอยู่ จิตของเขานึกน้อม ไปในทางเลว ไม่ได้อบรมให้สูงยิ่งขึ้น หลังจากตายไปเขาจึงเข้าถึงความเป็น สหายของกษัตริย์มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาล ก็แล ผลนั้นเรากล่าวสำหรับผู้มีศีล มิใช่สำหรับผู้ทุศีล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาแห่งใจของบุคคลผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะจิตบริสุทธิ์ (๑)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ... ประทีปพร้อมอุปกรณ์แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ย่อมหวังผลสิ่งนั้น