วิโมกขสูตร เล่ม ๒๓

ผู้ที่ถืออรูปภายในเป็นสำคัญเห็นรูปภายนอกที่ใหญ่ มีผิวพรรณดี และ มีผิวพรรณทราม ครอบงำรูปเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว มีความสำคัญอย่างนี้ ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๔ผู้ที่ถืออรูปภายในเป็นสำคัญเห็นรูปภายนอกที่มีสีเขียว วรรณะก็เขียว มองเห็นก็เขียว รัศมีก็เขียว ครอบงำรูปเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๕ผู้ที่ถืออรูปภายในเป็นสำคัญเห็นรูปภายนอกที่มีสีเหลือง วรรณะก็เหลือง มองเห็นก็เหลือง รัศมีก็เหลือง ครอบงำรูปเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๖ผู้ที่ถืออรูปภายในเป็นสำคัญเห็นรูปภายนอกที่มีสีแดง วรรณะก็แดง มองเห็นก็แดง รัศมีก็แดง ครอบงำรูปเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๗ผู้ที่ถืออรูปภายในเป็นสำคัญเห็นรูปภายนอกที่มีสีขาว วรรณะก็ขาว มองเห็นก็ขาว รัศมีก็ขาว ครอบงำรูปเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อภิภายตนะมี ๘ ประการนี้แล”

๖. วิโมกขสูตร

ว่าด้วยวิโมกข์ ๘ ประการ

{๑๖๓} [๖๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิโมกข์ มี ๘ ประการนี้ วิโมกข์ ๘ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

ผู้มีรูปฌานย่อมเห็นรูปทั้งหลาย นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๑

ผู้ถืออรูปภายในเป็นสำคัญย่อมเห็นรูปทั้งหลายในภายนอก นี้เป็น วิโมกข์ประการที่ ๒

ผู้ที่น้อมใจว่า ‘งาม’ นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๓

ผู้ที่เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา เข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๔ผู้ที่เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึง วิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๕ผู้ที่เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึง อากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ นี้ เป็นวิโมกข์ประการที่ ๖

ผู้ที่เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงเนวสัญญา นาสัญญายตนะอยู่ นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๗

ผู้ที่เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ อยู่ นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิโมกข์มี ๘ ประการนี้แล”

๗. อนริยโวหารสูตร

ว่าด้วยอนริยโวหาร ๘ ประการ

{๑๖๔} [๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหาร คือถ้อยคำแบบอนารยชนมี ๘ ประการนี้ อนริยโวหาร ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าได้เห็น

(๒) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้ยินว่าได้ยิน

(๓) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าได้ทราบ

(๔) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าได้รู้

(๕) พูดถึงสิ่งที่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

(๖) พูดถึงสิ่งที่ได้ยินว่าไม่ได้ยิน

(๗) พูดถึงสิ่งที่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

(๘) พูดถึงสิ่งที่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนริยโวหารมี ๘ ประการนี้แล”

๘. อริยโวหารสูตร

ว่าด้วยอริยโวหาร ๘ ประการ

{๑๖๕} [๖๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยโวหาร คือถ้อยคำแบบอารยชนมี ๘ ประการนี้ อริยโวหาร ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

(๒) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้ยินว่าไม่ได้ยิน

(๓) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

(๔) พูดถึงสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

(๕) พูดถึงสิ่งที่ได้เห็นว่าได้เห็น