นิททสสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๓

(๓) เป็นผู้ฉลาดในการดำรงอยู่แห่งสมาธิ

(๔) เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ

(๕) เป็นผู้ฉลาดในความพร้อมมูลแห่งสมาธิ

(๖) เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์แห่งสมาธิ

(๗) เป็นผู้ฉลาดในอภินิหารแห่งสมาธิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล จึงยังจิตให้เป็นไปในอำนาจได้ และไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต”

๑๑. ปฐมนิททสสูตร

ว่าด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการ สูตรที่ ๑

{๓๙} [๔๒] ครั้งนั้นแล เป็นเวลาเช้า ท่านพระสารีบุตรครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านได้มีความคิดว่า “การที่เราจะเที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี ก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลย เราควรเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเถิด”ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ก็สมัยนั้น พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกนั่งชุมนุมสนทนากันอยู่ว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ใครก็ตามประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์บริบูรณ์มาจนครบ ๑๒ ปี ควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้เป็นนิททสะ ”

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรไม่ยินดีไม่คัดค้านคำกล่าวของพวก อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น ครั้นแล้วจึงลุกจากอาสนะหลีกไปด้วยตั้งใจว่า ‘‘เราจะได้รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งภาษิตนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า”

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรเที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี แล้วกลับจากบิณฑบาตหลังฉันภัตตาหารแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้าง หนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อเช้านี้ ข้าพระองค์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตร จีวรเข้าไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดว่า ‘การที่เราจะเที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลย เราควรเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเถิด’ ลำดับนั้น ข้าพระองค์ ได้เข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก

ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ขณะนั้น พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกนั่งชุมนุมสนทนากันอยู่ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ใครก็ตามประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์มาจนครบ ๑๒ ปี ควรจะเรียกว่าภิกษุผู้เป็นนิททสะ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขณะนั้น ข้าพระองค์ไม่ยินดีไม่คัดค้านคำกล่าวของ พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น ครั้นแล้วจึงลุกจากอาสนะหลีกไปด้วยตั้งใจว่า ‘เราจะได้รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งภาษิตนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์จะทรงสามารถไหมที่จะทรงบัญญัติภิกษุผู้เป็น นิททสะด้วยเหตุเพียงการนับพรรษาอย่างเดียวในพระธรรมวินัยนี้”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสารีบุตร ไม่มีใครดอกที่จะสามารถ บัญญัติภิกษุผู้เป็นนิททสะด้วยเหตุเพียงนับพรรษาอย่างเดียวในธรรมวินัยนี้ดูก่อนสารีบุตร สาเหตุแห่งความเป็นนิททสะ ๗ ประการนี้เราทำให้แจ้งด้วย

ปัญญาอันยิ่งเองประกาศไว้แล้ว สาเหตุแห่งความเป็นนิททสะ ๗ ประการ เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการสมาทานสิกขาและเป็นผู้ได้ความยินดีในการสมาทานสิกขาต่อไป

(๒) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการไตร่ตรองธรรมและเป็นผู้ได้ความยินดีในการไตร่ตรองธรรมต่อไป

(๓) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการกำจัดความอยากและเป็นผู้ได้ความยินดีในการกำจัดความอยากต่อไป

(๔) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการหลีกเร้นและเป็นผู้ได้ความยินดีในการหลีกเร้นต่อไป

(๕) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการบำเพ็ญเพียรและเป็นผู้ได้ความยินดีในการบำเพ็ญเพียรต่อไป

(๖) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องรักษาตัวและเป็นผู้ได้ความยินดีในสติและปัญญาเครื่องรักษาตัวต่อไป

(๗) เป็นผู้มีฉันทะแรงกล้าในการแทงตลอดซึ่งทิฏฐิเและเป็นผู้ได้ความยินดีในการแทงตลอดซึ่งทิฏฐิต่อไป

ดูก่อนสารีบุตร สาเหตุแห่งความเป็นนิททสะ ๗ ประการนี้แลเราทำให้ แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองประกาศไว้แล้ว ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสาเหตุแห่งความเป็นนิททสะ ๗ ประการนี้แล ถ้าประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์บริบูรณ์มาจนครบ ๑๒ ปี ก็ควรจะเรียกได้ว่าภิกษุผู้นิททสะ ถ้าประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์บริบูรณ์มาครบ ๒๔ ปีก็ดี ... ๓๖ ปีก็ดี ... ๔๘ ปีก็ดี ก็ควรจะเรียกได้ว่าภิกษุผู้นิททสะ”

๑๒. ทุติยนิททสสูตร

ว่าด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการ สูตรที่ ๒

{๔๐} [๔๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านได้มีความคิดว่า‘การที่เราจะเที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครโกสัมพีก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลยเราควรเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเถิด’ลำดับนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ก็สมัยนั้น พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกนั่งชุมนุมสนทนากันอยู่ว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ใครก็ตามประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์บริบูรณ์มาจนครบ ๑๒ ปี ควรจะเรียกได้ว่าภิกษุผู้นิททสะ”

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ไม่ยินดีไม่คัดค้านคำกล่าวของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น ครั้นแล้วจึงลุกจากอาสนะหลีกไปด้วยตั้งใจว่า “เราจะได้รู้ทั่วถึงเนื้อความแห่งภาษิตนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า”

ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครโกสัมพี กลับจากบิณฑบาตหลังฉันภัตตาหารแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ”ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อเช้านี้ ข้าพระองค์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตในพระนครโกสัมพี ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดว่า ‘การที่เราจะ