๖. โยธาชีวสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

๖. ทุติยโยธาชีวสูตร

ว่าด้วยนักรบและภิกษุ ๕ ประเภท สูตรที่ ๒

{๗๖} [๗๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพ ๕ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนักรบอาชีพบางคนในโลกนี้ถือดาบและโล่ ผูก สอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยู่ในสนามรบนั้น พวกข้าศึกฆ่าเขาตายไป จับตัวเขาได้ นักรบอาชีพบางคนแม้เช่นนี้ก็มี อยู่ในโลกนี้ นี้เป็นนักรบอาชีพประเภทที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพบางคนในโลกนี้ถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยู่ใน สนามรบนั้น พวกข้าศึกแทงเขาบาดเจ็บ พรรคพวกของเขานำเขาออกมา ส่งไปถึงหมู่ญาติ เขากำลังถูกนำไป ยังไม่ถึงหมู่ญาติ ก็ทำกาละ (ตาย) ในระหว่างทางเสียก่อน นักรบอาชีพบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในโลกนี้ นี้เป็น นักรบอาชีพประเภทที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในโลกอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพบางคนในโลกนี้ถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยู่ใน สนามรบนั้น พวกข้าศึกแทงเขาบาดเจ็บ พรรคพวกของเขานำเขาออกมาส่ง ไปถึงหมู่ญาติ หมู่ญาติดูแลรักษาเขา เขาถูกหมู่ญาติพยาบาลรักษาอยู่ แต่ ก็ทำกาละไปด้วยอาพาธนั้น นักรบอาชีพบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในโลกนี้ นี้ เป็นนักรบอาชีพประเภทที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในโลกอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพบางคนในโลกนี้ถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยู่ใน สนามรบนั้น พวกข้าศึกแทงเขาบาดเจ็บ พรรคพวกของเขานำเขาออกมาส่ง

ไปถึงหมู่ญาติ หมู่ญาติดูแลรักษาเขา เขาถูกหมู่ญาติดูแลรักษาอยู่ ก็ได้ หายจากอาพาธนั้น นักรบอาชีพบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในโลกนี้ นี้เป็นนักรบ อาชีพประเภทที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพบางคนในโลกนี้ถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาชนะสงครามแล้วเป็นผู้พิชิตสงคราม ยึดครองค่ายสงครามไว้ได้ นักรบอาชีพบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในโลกนี้ นี้เป็นนักรบอาชีพประเภทที่ ๕ ที่มีปรากฏอยู่ในโลก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพ ๕ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพ ๕ ประเภทนี้ก็มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุ ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคล ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้อาศัยหมู่บ้านหรือนิคมบางแห่งอยู่ ครั้นเวลาเช้าเธอครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังหมู่บ้านหรือ นิคมนั้นเพื่อบิณฑบาต ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ดำรงสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นมาตุคามที่นุ่งห่มผ้าลับ ๆ ล่อ ๆ ในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น ครั้นเห็นแล้วราคะก็ครอบงำจิต เธอมีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ไม่บอกลาสิกขา ไม่ทำให้แจ้ง ซึ่งความเป็นผ้ทุรพลเสพเมถุนธรรม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพนั้นถือ ดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบ อยู่ในสนามรบนั้น พวกข้าศึกฆ่าเขาตาย จับตัวเขาได้ แม้ฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น บุคคลบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ นี้คือบุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพประเภทที่ ๑ ที่มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมบางแห่งอยู่ ครั้นเวลาเช้าเธอครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังหมู่บ้านหรือนิคม นั้นเพื่อบิณฑบาต ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ดำรงสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นมาตุคามที่นุ่งห่มผ้าลับ ๆ ล่อ ๆ ในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น ครั้นเห็นแล้ว

ราคะก็ครอบงำจิต เธอมีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมเร่าร้อนกายเร่าร้อนจิต เธอจึงคิดอย่างนี้ว่า ‘อย่ากระนั้นเลย เราควรไปวัดแล้วบอกพวกภิกษุว่า ‘คุณครับ ผมถูกราคะย้อมใจเสียแล้ว ถูกราคะครอบงำเสียแล้ว ไม่สามารถจะ สืบต่อพรหมจรรย์ได้ จักขอทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลา สิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์’ เธอกำลังเดินไปวัด ยังไม่ทันถึงวัดก็ทำให้แจ้งซึ่ง ความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลาสิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์ระหว่างทางเสีย ก่อน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพนั้นถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่ง แล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยูในสนามรบนั้น พวกข้าศึก แทงเขาบาดเจ็บ พรรคพวกเขานำเขาออกมาส่งไปถึงหมู่ญาติ

เขากำลังถูกนำไป ยังไม่ถึงหมู่ญาติ ก็ทำกาละในระหว่างทางเสียก่อน แม้ฉันใด เราก็ กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น บุคคลบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ นี้ คือบุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพประเภทที่ ๒ ที่มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมบางแห่งอยู่ ครั้นเวลาเช้าเธอครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังหมู่บ้านหรือนิคม นั้นเพื่อบิณฑบาตไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ดำรงสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอเห็นมาตุคามที่นุ่งห่มผ้าลับ ๆ ล่อ ๆ ในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น ครั้นเห็นแล้ว ราคะก็ครอบงำจิต เธอมีจิตถูกราคะครอบงำแล้ว ย่อมเร่าร้อนกายเร่าร้อนจิต

เธอจึงคิดอย่างนี้ว่า ‘อย่ากระนั้นเลย เราควรไปวัดแล้วบอกพวกภิกษุว่า ‘คุณครับ ผมถูกราคะย้อมใจเสียแล้ว ถูกราคะครอบงำเสียแล้ว ไม่สามารถจะสืบต่อพรหมจรรย์ได้ จักขอทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลาสิกขา สึกออกไปเป็นคฤหัสถ์’ เธอไปวัดแล้วบอกพวกภิกษุว่า ‘คุณครับ ผม ถูกราคะย้อมใจเสียแล้ว ถูกราคะครอบงำเสียแล้ว ไม่สามารถจะสืบต่อ พรหมจรรย์ได้ จักขอทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลาสิกขา สึกออกไปเป็นคฤหัสถ์’ พวกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์จึงกล่าวสอนพร่ำสอนเธอว่า ‘คุณ กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่ามีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความ

คับแค้นมาก มีโทษยิ่งใหญ่ กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบ ด้วยร่างกระดูก มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบด้วยชิ้นเนื้อ มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบด้วยคบเพลิง มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาค เจ้าตรัสว่าเปรียบ ด้วยความฝัน มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยของขอยืม มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มี พระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยผลไม้ มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลายพระผู้มี พระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยดาบและของมีคม

มีทุกข์มาก ... กามทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยหอกและหลาว มีทุกข์มาก ... กาม ทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยโพรงไม้มีงู มีทุกข์มาก มี ความคับแค้นมาก มีโทษยิ่งใหญ่ ขอท่านผู้มีอายุจงยินดียิ่งในพรหมจรรย์ จง อย่าทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขาบอกลาสิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์เลย เธอถูกพวกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์กล่าวสอนพร่ำสอนอย่างนี้จึงกล่าวว่า ‘กาม ทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่ามีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก มีโทษยิ่งใหญ่ ก็จริง แต่ผมไม่สามารถที่จะสืบต่อพรหมจรรย์ได้ จักทำให้ แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลาสิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์’

ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพ นั้นถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาขะมักเขม้นพยายามรบอยู่ในสนามรบนั้น พวกข้าศึกแทงบาดเจ็บ พรรคพวกของเขานำเขาออกมาส่งไปถึงหมู่ญาติ หมู่ญาติดูแลรักษาเขา เขา ถูกหมู่ญาติพยาบาลรักษาอยู่ แต่ก็ทำกาละไปด้วยอาพาธนั้น แม้ฉันใด เรา ก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น บุคคลบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ นี้คือบุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพประเภทที่ ๓ ที่มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมบางแห่งอยู่ ครั้นเวลาเช้าเธอครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังหมู่บ้านหรือนิคม

นั้นเพื่อบิณฑบาต ไม่รักษากาย วาจา ใจ ไม่ดำรงสติ ไม่สำรวมอินทรีย์ เธอ เห็นมาตุคามที่นุ่งห่มผ้าลับ ๆ ล่อ ๆ ในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น ... เธอไปวัด บอก พวกภิกษุว่า ‘คุณครับ ผมถูกราคะย้อมใจแล้ว ... จักบอกลาสิกขาสึกออก ไปเป็นคฤหัสถ์’ พวกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์จึงกล่าวสอนพร่ำสอนเธอว่า ‘คุณ กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่ามีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้น มาก มีโทษยิ่งใหญ่ กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบด้วยร่างกระดูก ... เปรียบด้วยชิ้นเนื้อ ... เปรียบด้วยคบเพลิง ... เปรียบด้วยหลุมถ่านเพลิง ... เปรียบด้วยความฝัน … เปรียบด้วยของขอยืม ... เปรียบด้วยผลไม้ ....

เปรียบด้วยดาบและของมีคม .... เปรียบด้วยหอกและหลาว ... เปรียบ ด้วยโพรงไม้มีงู มีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก มีโทษยิ่งใหญ่ ขอท่านผู้มีอายุจงยินดียิ่งในพรหมจรรย์ จงอย่าทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพล ในสิกขา บอกลาสิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์เลย’ เธอถูกพวกเพื่อนร่วมพรหม จรรย์กล่าวสอนพร่ำสอนอยู่อย่างนี้จึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณครับ ผมจักขะมักเขม้น จักทรงไว้ จักยินดียิ่ง จักไม่ทำให้แจ้งซึ่งความเป็นผู้ทุรพลในสิกขา บอกลา สิกขาสึกออกไปเป็นคฤหัสถ์ ณ บัดนี้’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบนั้นถือดาบและโล่ ... เขาถูกหมู่ญาติดูแลรักษาอยู่ ก็ได้หายจากอาพาธนั้นแม้ฉันใด เรา ก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

บุคคลบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ นี้คือบุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพประเภทที่ ๔ ที่มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมบางแห่งอยู่ครั้นเวลาเช้าเธอครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังหมู่บ้านหรือนิคม นั้นเพื่อบิณฑบาต รักษากาย รักษาวาจา รักษาใจ มีสติตั้งมั่น สำรวมอินทรีย์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักษุแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศล ธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ .... ฟังเสียงด้วยโสตะ ... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ . ...

ลิ้มรสด้วยชิวหา ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้ว ไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ ที่ เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้อกุศลธรรมอันเลวทรามคืออภิชฌาและโทมนัส ครอบงำได้ ชื่อว่ารักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ เธอกลับจาก บิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้ว อาศัยเสนาสนะอันสงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถํ้า ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง ลอมฟาง เธออยูในป่า โคนไม้ หรือเรือนว่างเปล่า นั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอย่อมละอภิชฌาในโลกเสีย ... เธอละนิวรณ์ ๕ ประการอันเป็นเครื่องเศร้าหมองแห่งใจ ทอนกำลังปัญญาให้อ่อนลงได้แล้ว

ก็สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และ เพราะโสมนัสโทมนัสซึ่งดับไปก่อนแล้วอยู่ ... เธอเมื่อจิตเป็นสมาธิ บริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่ออาสวักขยญาณ ย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา นี้อาสวะ นี้อาสวสมุทัย นี้อาสวนิโรธ นี้อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา’ เมื่อเธอ รู้เห็นอย่างนี้อยู่ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ แม้จากภวาสวะ แม้จากอวิชชาสวะ เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็มีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว

รู้ชัดว่า ‘ชาติ สิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความ เป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักรบอาชีพนั้นถือดาบและโล่ ผูกสอดธนูและแล่งแล้วเข้าสนามรบ เขาชนะสงครามแล้วเป็นผู้พิชิตสงคราม ยึดครองค่ายสงครามนั้นไว้ได้ แม้ฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้นบุคคลบางคนแม้เช่นนี้ก็มีอยู่ในธรรมวินัยนี้ นี้คือบุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพประเภทที่ ๕ ที่มีปรากฏอยู่ในพวกภิกษุดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เปรียบด้วยนักรบอาชีพ ๕ ประเภทนี้แลมี ปรากฏอยู่ในพวกภิกษุ”

๗. ปฐมอนาคตภยสูตร

ว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ สูตรที่ ๑

{๗๗} [๗๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าเมื่อเห็นภัยในอนาคต ๕ ประการนี้ควรเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ เพื่อ ถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ ได้ทำให้แจ้ง ภัย ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ภิกษุผู้อยู่ป่าในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘บัดนี้เราอยู่ในป่าลำพังผู้เดียว เราเมื่ออยู่ลำพังผู้เดียว งูพึงกัดเอาบ้าง แมงป่องพึงต่อยเอาบ้าง ตะขาบพึงกัดเอาบ้าง เพราะการกัดต่อยแห่งสัตว์เหล่านั้น เราอาจตายเสียก็ได้ อาจมีอันตรายแก่เราก็ได้ อย่ากระนั้นเลย เราจะปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าเมื่อเห็นภัยในอนาคตประการ ที่ ๑ นี้ควรเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ

เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้งอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘บัดนี้เราอยู่ในป่าลำพังผู้เดียว เมื่อเราอยู่ในป่าลำพังผู้เดียว พึงพลาดล้มลงบ้าง ภัตตาหารที่ฉันแล้วไม่ย่อยบ้าง ดีของเราพึงกำเริบบ้าง เสมหะพึงกำเริบบ้าง ลมพิษเพียงดังศัสตราพึงกำเริบบ้าง เพราะเหตุนั้น ๆ เราอาจตายเสียก็ได้ อาจมีอันตรายแก่เราก็ได้ อย่ากระนั้นเลย เราจะปรารภความเพียร ... เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ ผู้อยู่ป่าเมื่อเห็นภัยในอนาคตประการที่ ๒ นี้ ควรเป็นผู้ไม่ประมาท ...