พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · โยธาชีววรรค
๙. อนาคตสูตร ที่ ๓ เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในโยธาชีววรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ โยธาชีววรรค อนาคตสูตร ที่ ๓ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๑๔๕–๑๔๙
ไม่น่าพอใจนั้นจะมาถึงเรา เราจะรีบปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง ซึ่ง เราประกอบแล้วจักอยู่สบายแม้ในเมื่อสงฆ์แตกกัน’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ ผู้เห็นภัยในอนาคตประการที่ ๕ นี้ควรเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิต มุ่งพระนิพพานอยู่ เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อ ทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้งดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เห็นภัยในอนาคต ๕ ประการนี้แลควรเป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อ บรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง”
๙. ตติยอนาคตภยสูตร
ว่าด้วยภัยในอนาคต ๕ ประการ สูตรที่ ๓
{๗๙} [๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยในอนาคต ๕ ประการนี้ยังไม่เกิดขึ้นใน ปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยเหล่านั้นเธอทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้น รู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยเหล่านั้น ภัยในอนาคต ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักไม่อบรมกาย ไม่อบรม ศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ภิกษุเหล่านั้นเมื่อไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา อุปสมบทให้กุลบุตรเหล่าอื่นไป ก็จักไม่สามารถ แนะนำกุลบุตรเหล่านั้นในอธิศีล อธิจิต อธิปัญญาได้ แม้กุลบุตรเหล่านั้น ก็ ไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา เมื่อไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา อุปสมบทให้กุลบุตรเหล่าอื่นไป ก็ จักไม่สามารถแนะนำแม้กุลบุตรเหล่านั้นในอธิศีล อธิจิต อธิปัญญา แม้กุลบุตร
เหล่านั้นก็จักไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา เพราะ เหตุดังนี้แล การลบล้างวินัยย่อมมีเพราะการลบล้างธรรม การลบล้างธรรม ย่อมมีเพราะการลบล้างวินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือภัยในอนาคตประการ ที่ ๑ ที่ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยนั้นอันเธอ ทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยนั้น
อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ภิกษุเหล่านั้นเมื่อไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ให้นิสสัย แก่กุลบุตรเหล่าอื่น ก็จักไม่สามารถแนะนำกุลบุตรเหล่านั้นในอธิศีล อธิจิต อธิปัญญาได้ แม้ กุลบุตรเหล่านั้นก็ไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา เมื่อ ไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ให้นิสสัยแก่ กุลบุตรเหล่าอื่นไปก็จักไม่สามารถแนะนำแม้กุลบุตรเหล่านั้นในอธิศีล อธิจิต อธิปัญญาได้ แม้กุลบุตรเหล่านั้นก็จักไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา เพราะเหตุดังนี้แล การลบล้างวินัยย่อมมีเพราะการลบล้างธรรม การลบล้างธรรมย่อมมีเพราะการลบล้างวินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือ ภัยในอนาคตประการที่ ๒ ที่ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยนั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยนั้นอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ภิกษุเหล่านั้นเมื่อไม่อบรมกาย
- ๑คำว่า ให้นิสสัย ในทางพระวินัยหมายถึงการการ <*> ที่ภิกษุผู้เป็นอุปัชฌาย์หรืออาจารย์ให้ที่พึ่งอาศัย แก่กุลบุตรผู้บวชใหม่หรือให้อยู่ในปกครองโดยทำตนให้เป็นที่พึ่งของกุลบุตรผู้นั้นในการศึกษาไตรสิกขา เพื่อประพฤติพรหมจรรย์ยิ่งขึ้นต่อไป เป็นภิจเบื้องต้นในพิธีอุปสมบทโดยกุลบุตรผู้อุปสมบทต้อง เปล่งวาจาขอนิสสัยกับพระอุปัชฌาย์ {ดูความพิสดารใน วิ.มหา. (แปล) ๔/๗๓/๑๑๕-๑๑๖, ๘๒/๑๓๘- ๑๓๙, ๑๐๓-๑๐๔/๑๘๐-๑๘๙}
- หมายถึงการ - ผู้รวบรวม
… [ข้อความต้นทางขาด]
- ๑ในที่นี้ อภิธัมมกถา หมายถึงกถาว่าด้วยอุดมธรรมมีศีลเป็นต้น เวทัลลกถา หมายถึงกถาว่า ด้วยการเกิดความรู้ความเข้าใจในธรรมแล้วถามปัญหาต่อ ๆ ไป (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๔๐)
- ๒ปฏิสังยุตด้วยสุญญตธรรม หมายถึงประกอบด้วยธรรมที่ว่างจากความเป็นสัตว์บุคคคล คือ ขันธ์ ธาตุ อายตนะ และปัจจยาการหรือปฏิจจสมุปบาท (องฺ.ทุก.อ. ๕๔, องฺ.ปญฺจก.อ. ๔๐)
- ๓เป็นสาวกภาษิต ในที่นี้ หมายถึงเป็นคำที่เหล่าสาวกของเจ้าลัทธิคนใดคนหนึ่งนอกพระพุทธ ศาสนากล่าวไว้ ซึ่งไม่ใช่พระสาวกของพระพุทธเจ้าภาษิตไว้ (อง.ทุก.อ. ๕๕)
อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา เมื่อไม่อบรมกาย ไม่อบรมศีล ไม่อบรมจิต ไม่อบรมปัญญา ภิกษุผู้เถระก็จักเป็นผู้มักมาก มีความประพฤติ ย่อหย่อน เป็นหัวหน้าในการก้าวไปสู่ทางต่ำ ทอดทิ้งธุระในปวิเวก จักไม่ปรารภความเพียรเพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง ปวงชนในภายหลังก็จักถือเอาภิกษุเหล่านั้น เป็นแบบอย่าง แม้ปวงชนนั้นก็จักเป็นผู้มักมาก มีความประพฤติย่อหย่อน เป็นหัวหน้าในการก้าวไปสู่ทางต่ำ ทอดทิ้งธุระในปวิเวก จักไม่ปรารภความเพียร
เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่ได้บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง เพราะเหตุดังนี้แล การลบล้างวินัยย่อมมีเพราะการลบล้างธรรม การลบล้างธรรมย่อมมีเพราะการลบล้างวินัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือภัยในอนาคตประการที่ ๕ ที่ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยนั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยในอนาคต ๕ ประการนี้แลยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยเหล่านั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยเหล่านั้น”
- ๑เป็นผู้มักมาก หมายถึงเป็นผู้ปฏิบัติศาสนกิจใด ๆ ก็เพื่อจะได้มาซึ่งปัจจัย ๔ มีจีวรเป็นต้น มีความประพฤติย่อหย่อน หมายถึงเป็นผู้ปฏิบัติหรือเล่าเรียนศาสนธรรมโดยไม่เต็มที่ (องฺ.ทุก.อ. ๕๓)
- ๒เป็นหัวหน้าในการก้าวไปสู่ทางต่ำ หรือเป็นผู้นำในการท้อถอย (โอกฺกมเน ปุพฺพงฺคมา) หมายถึง เป็นผู้ริเริ่มในการปล่อยจิตให้ถูกนิวรณ์ ๕ ซึ่งเรียกว่าทางต่ำครอบงำ คือพอกพูนนิวรณ์ ๕ ให้เต็ม ในจิตเป็นแบบอย่าง ซึ่งทำให้ท้อถอยที่จะบำเพ็ญสมณธรรม (ม.มู.อ. ๑/๑๑๐-๑๑๑, องฺ.ทุก.อ. ๕๓, องฺจตุกฺก.อ. ๓๘๖)
- ๓ปวิเวก หมายถึงความสงัด ๓ อย่าง คือ (๑) กายวิเวก ความสงัดทางกาย (๒) จิตตวิเวก ความสงัดทางจิต (๓) อุปธิวิเวก ความสงัดจากอุปธิกิเลส ซึ่งหมายถึงพระนิพพาน (องฺ.ติก.อ. ๒๔๙, องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๘๖)
๑๐. จตุตถอนาคตภยสูตร
ว่าด้วยภัยในอนาคฅ ๕ ประการ สูตรที่ ๔
{๘๐} [๘๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัยในอนาคต ๕ ประการนี้ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยเหล่านั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยเหล่านั้น ภัย ๕ ประการคืออะไรบ้าง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักชอบความสวยงามในจีวร เมื่อชอบความสวยงามในจีวร ก็จักทอดทิ้งความเป็นผู้ถือผ้าบังสุกลเป็น วัตร จักทอดทิ้งเสนาสนะอันสงัดคือป่าและป่าชัฏ จักชุมนุมกันอยู่ที่หมู่บ้าน นิคม และราชธานี และจักถึงการแสวงหาอันไม่สมควรไม่เหมาะสมต่าง ๆ เพราะเหตุแห่งจีวร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือภัยในอนาคตประการที่ ๑ ที่ ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยนั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยนั้นอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักชอบความ อร่อยในบิณฑบาต เมื่อชอบความอร่อยในบิณฑบาต ก็จักทอดทิ้งความเป็นผู้
ถือเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ทอดทิ้งเสนาสนะอันสงัดคือป่าและป่าชัฏ จัก ชุมนุมอันอยู่ที่หมู่บ้าน นิคม และราชธานี แสวงหาบิณฑบาตที่มีรสอันเลิศ ทางปลายลิ้น และจักถึงการแสวงหาอันไม่สมควรไม่เหมาะสมต่าง ๆ เพราะ เหตุแห่งบิณฑบาต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือภัยในอนาคตประการที่ ๒ ที่ ยังไม่เกิดขึ้นในปัจจุบัน แต่จักเกิดขึ้นในกาลต่อไป ภัยนั้นอันเธอทั้งหลายพึงรู้ ไว้เฉพาะ ครั้นรู้แล้วพึงพยายามเพื่อละภัยนั้นอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ในอนาคต ภิกษุทั้งหลายจักชอบความ สบายในเสนาสนะ เมื่อชอบความสบายในเสนาสนะ ก็จักทอดทิ้งความเป็นผู้ ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ทอดทิ้งเสนาสนะอันสงัดคือป่าและป่าชัฏ จักชุมนุมกัน อยู่ที่หมู่บ้าน นิคม และราชธานี และจักถึงการแสวงหาอันไม่สมควรไม่
จบ ๙. อนาคตสูตร ที่ ๓