พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · สัญญาวรรค
๖. สาชีวสูตร เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในสัญญาวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ สัญญาวรรค สาชีวสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๑๑๘–๑๑๙
(๔) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ และเป็นผู้แก้ปัญหาที่มา ในกถาปรารภวิมุตติสัมปทาได้
(๕) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะ และเป็นผู้แก้ ปัญหาที่มาในกถาปรารภวิมุตติญาณทัสสนสัมปทาได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ควรสนทนาด้วยของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย”
๖. สาชีวสูตร
ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้ควรอยู่ร่วมกันได้
{๖๖} [๖๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรดำรงชีพร่วมกันได้ของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล และเป็นผู้แก้ปัญหาที่มา ในกถาปรารภสีลสัมปทาได้
(๒) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยสมาธิ และเป็นผู้แก้ปัญหาที่มา ในกถาปรารภสมาธิสัมปทาได้
(๓) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา และเป็นผู้แก้ปัญหาที่มา ในกถาปรารภปัญญาสัมปทาได้
(๔) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ และเป็นผู้แก้ปัญหาที่มา ในกถาปรารภวิมุตติสัมปทาได้
(๕) ตนเองเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิมุตติญาณทัสสนะ และเป็นผู้แก้ ปัญหาที่มาในกถาปรารภวิมุตติญาณทัสสนสัมปทาได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล เป็นผู้ควรดำรงชีพร่วมกันได้ของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย”
๗. ปฐมอิทธิปาทสูตร
ว่าด้วยธรรมที่อำนวยผลให้เป็นอริยบุคคล
{๖๗} [๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งย่อมเจริญทำให้มากซึ่งธรรม ๕ ประการ ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นพึงหวังผลอย่างใด อย่างหนึ่งใน ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผล หรือเมื่อมีอุปาทานขันธ์เหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามีในปัจจุบันนี้เทียว ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้(๑) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร
(๒) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร
(๓) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร (๔) ย่อมเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร
(๕) ย่อมเจริญด้วยวิริยะที่มีประมาณยิ่งทีเดียว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดรูปหนึ่งย่อมเจริญทำให้มาก ซึ่งธรรม ๕ ประการนี้แล ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผล หรือเมื่อมีอุปาทานขันธ์เหลืออยู่ก็เป็นอนาคามี ในปัจจุบันนี้เทียว”
- ๑อิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คำว่า อิทธิบาท หมายถึงธรรมเป็นบาท คือฐานรองรับฤทธิ์คือความสำเร็จ หรือธรรมเป็นเครื่องสำเร็จ มีฤทธิ์ คือเจริญ เข้าถึงภาวะสูงขึ้น แห่งสัตว์ทั้งหลาย ได้แก่ กองจิตและเจตสิกอันเป็นบาทคือเป็นที่ตั้งมั่นแห่งฉันทสมาธิและปธาน สังขารเป็นต้นซึ่งสัมปยุตคือประกอบด้วยอภิญญาจิต (จิตที่รู้ยิ่ง)ที่เรียกว่าอิทธิฤทธิ์ (นัย ที.ม.อ. ๒๕๒- ๒๕๓) ประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร คำว่า ฉันทสมาธิ หมายถึงสมาธิที่อาศัยฉันทะ ดำเนินไป ได้แก่ สมาธิที่บำเพ็ญได้มาเพราะทำกัตตุกัมยตาฉันทะ (ความพอใจด้วยความปรารถนา จะทำ หรือความเต็มใจทำ) ให้เป็นใหญ่ แม้คำว่า วิริยสมาธิ จิตตสมาธิ และวิมังสาสมาธิก็นัยนี้ คำว่า ปธานสังขาร หมายถึงสังขารอันเป็นประธานคือเป็นหลักนำ ได้แก่ การประกอบความ เพียรในสัมมัปปธาน ๔ ( นัย ที.ม..อ. ๒๕๒, สํ.ม..อ. ๓๒๗, องฺ.เอกก.อ. ๔๔๕)
จบ ๖. สาชีวสูตร