๔. มนาปทายีสูตร เล่ม ๒๒

เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อุคฺคสฺส คหปติโน เวสาลิกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก ภควนฺตํ เอตทโวจ:-

สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ. มนาปํ เม ภนฺเต สาลปุปฺผกํ ขาทนียํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ. มนาปํ เม ภนฺเต สมฺปนฺนวรสูกรมํสํ, (๑) ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ” มนาปํ เม ภนฺเต นิพฺพตฺตเตลกํ นาลิยสากํ, (๒) ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ. มนาโป เม ภนฺเต สาลีนํ โอทโน วิคตกาฬโก (๓) อเนกสูโป อเนกพฺยญฺชโน, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ. มนาปานิ เม ภนฺเต กาสิกานิ วตฺถานิ, ตานิ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย.

สมฺมุขา เมตํ ภนฺเต ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ “มนาปทายี ลภเต มนาปนฺ”ติ. มนาโป เม ภนฺเต ปลฺลงฺโก โคนกตฺถโต ปฏิกตฺถโต (๔) ปฏลิกตฺถโต กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรโณ สอุตฺตรจฺฉโท อุภโตโลหิตกูปธาโน, อปิจ ภนฺเต มยเมตํ ชานาม, “เนตํ ภควโต กปฺปตี”ติ. อิทํ เม ภนฺเต จนฺทนผลกํ อคฺฆติ อธิกสตสหสฺสํ, ตํ เม ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ. ปฏิคฺคเหสิ ภควา อนุกมฺปํ อุปาทาย. อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิ:-

มนาปทายี ลภเต มนาปํ

โย อุชฺชุภูเตสุ ททาติ ฉนฺทสา

อจฺฉาทนํ สยนมถนฺนปานํ (๕)

นานปฺปการานิ จ ปจฺจยานิ.

จตฺตญฺจ มุตฺตญฺจ อนุคฺคหีตํ

เขตฺตูปเม อรหนฺเต วิทิตฺวา

โส ทุจฺจชํ สปฺปุริโส จชิตฺวา

มนาปทายี ลภเต มนาปนฺติ.

อถ โข ภควา อุคฺคํ คหปตึ เวสาลิกํ อิมินา อนุโมทนีเยน อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

อถ โข อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อปเรน สมเยน กาลมกาสิ, กาลกโต จ อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก อญฺญตรํ มโนมยํ กายํ อุปปชฺชิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อุคฺโค เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ, เอกมนฺตํ ฐิตํ โข อุคฺคํ เทวปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ “กจฺจิ เต อุคฺค ยถาธิปฺปาโย”ติ. ตคฺฆ เม ภควา ยถาธิปฺปาโยติ. อถ โข ภควา อุคฺคํ เทวปุตฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ:-

มนาปทายี ลภเต มนาปํ

อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ

วรสฺส ทาตา วรลาภิ จ โหติ (๖)

เสฏฺฐนฺทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.

โย อคฺคทายี วรทายี เสฏฺฐทายี จ โย นโร

ทีฆายุ ยสวา โหติ ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชตีติ. จตุตฺถํ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี ครั้งนั้น เวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตร และจีวรเสด็จเข้าไปสู่นิเวศน์ของอุคคคหบดีชาวกรุงเวสาลี ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้ ลำดับนั้น อุคคคหบดีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลดังนี้ว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มี พระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจ ย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็ของเคี้ยวชื่อสาลปุปผกะ เป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับ ขาทนียาหารของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

อุคคคหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระ ผู้มีพระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็เนื้อสุกรอย่างดี เป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับเนื้อสุกร อย่างดีของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

อุคคคหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระ ผู้มีพระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็นาลิยสากะ ซึ่งทอดด้วยน้ำมันเป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์ รับนาลิยสากขาทนียาหารของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

อุคคคหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระ ผู้มีพระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็ข้าวสุกแห่งข้าวสาลีที่ขาวสะอาด มีแกงและกับมากเป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคทรง อาศัยความอนุเคราะห์รับข้าวสุกแห่งข้าวสาลีของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

อุคคคหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระ ผู้มีพระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็ผ้าที่ทอในแคว้นกาสี เป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับผ้า ของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

อุคคคหบดีได้กราบทูลอีกว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมา เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคว่า ‘ผู้ให้ของที่น่าพอใจย่อมได้ของที่น่าพอใจ’ ก็บัลลังก์ ที่ลาดด้วยผ้าโกเชาว์ ลาดด้วยผ้าขนแกะสีขาว ลาดด้วยเครื่องลาดมี สัณฐานเป็นช่อดอกไม้ ลาดด้วยเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด มีเพดานข้างบน มีหมอนสีแดงทั้ง ๒ ข้าง เป็นที่น่าพอใจของข้าพระองค์ และข้าพระองค์ก็ทราบ ดีว่า สิ่งเหล่านี้ไม่ควรแก่พระผู้มีพระภาค เตียงไม้จันทน์ของข้าพระองค์นี้ราคาเกิน กว่า ๑๐๐,๐๐๐ กหาปณะ ขอพระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับเตียง ของข้าพระองค์นั้นด้วยเถิด”พระผู้มีพระภาคทรงอาศัยความอนุเคราะห์รับแล้ว

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาอุคคคหบดีชาวกรุงเวสาลี ด้วย อนุโมทนียกถานี้ว่า

ผู้ให้ของที่น่าพอใจ ย่อมได้ของที่น่าพอใจ

ผู้ใดให้เครื่องนุ่งห่ม ที่นอน ข้าว น้ำ

และปัจจัยมีประการต่าง ๆ

แก่ท่านผู้ประพฤติตรง ด้วยความพอใจ

สิ่งของที่ให้ไปแล้วนั้น เป็นของที่บริจาคแล้ว

สละแล้ว ไม่คิดเอาคืน

ผู้นั้นชื่อว่าเป็นสัตบุรุษรู้ชัดว่า

พระอรหันต์เปรียบด้วยนาบุญ

บริจาคสิ่งที่บริจาคได้ยาก

ให้ของที่น่าพอใจ ย่อมได้ของที่น่าพอใจ

ที่นั้น พระผู้มีพระภาคครั้นทรงอนุโมทนาอุคคคหบดีชาวกรุงเวสาลีด้วย อนุโมทนียกถาแล้ว จึงเสด็จลุกจากพุทธอาสน์หลีกไป

ต่อมาไม่นาน อุคคคหบดีชาวกรุงเวสาลีได้ถึงแก่กรรม เข้าถึงชั้นกายมโนมัย ชั้นใดชั้นหนึ่ง สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น เมื่อราตรี ผ่านไป อุคคเทพบุตรมี มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสถามว่า “อุคคะ สำเร็จตามที่ท่านประสงค์แล้วหรือ” อุคคเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ สำเร็จตามที่ข้าพระองค์ประสงค์แล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอุคคเทพบุตรด้วยพระคาถาว่า

ผู้ให้ของที่น่าพอใจ ย่อมได้ของที่น่าพอใจ

ผู้ให้ของที่เลิศ ย่อมได้ของที่เลิศ

ผู้ให้ของที่ดี ย่อมได้ของที่ดี

และผู้ให้ของที่ประเสริฐ ย่อมเข้าถึงสถานที่ประเสริฐ

นรชนใดให้ของที่เลิศ ให้ของที่ดี

และให้ของที่ประเสริฐ

นรชนนั้น จะเกิดในที่ใด ๆ

ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศในที่นั้น ๆ

มนาปทายีสูตรที่ ๔ จบ