พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · ปัญจังคิกวรรค
๑. คารวสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในปัญจังคิกวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ ปัญจังคิกวรรค คารวสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๒๖–๒๗
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อนนุสสุตสูตร ๒. กูฏสูตร
๓. สังขิตตสูตร ๔. วิตถตสูตร
๕. ทัฏฐัพพสูตร ๖. ปุนกูฏสูตร
๗. ปฐมหิตสูตร ๘. ทุติยหิตสูตร
๙. ตติยหิตสูตร ๑๐. จตุตถหิตสูตร
๓.ปัญจังคิกวรรค
๑.ปฐมคารวสูตร
ว่าด้วยฐานะที่มีไม่ได้และที่มีได้
{๒๑} [๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรง ไม่มีความประพฤติเสมอในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ จักบำเพ็ญธรรมคือ อภิสมาจาริกวัตร ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญ ธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์แล้วจักบำเพ็ญเสขธรรม ให้บริบูรณ์ได้นั้น
- ๑อภิสมาจาริกวัตร วัตรคือความประพฤติอันยิ่ง หมายถึงอภิสมาจาริกสิกขา คือหลักการศึกษา อบรมในฝ่ายขนบธรรมเนียมที่จะชักนำความประพฤติความเป็นอยู่ของพระสงฆ์ให้ดีงามมีคุณยิ่งขึ้นไป เป็นชื่อของศีลที่ทรงบัญญัติให้ภิกษุสงฆ์ประพฤติด้วยอำนาจวัตรปฏิบัติต่าง ๆ ได้แก่ สิกขาบท นอกพระปาติโมกข์ที่เกี่ยวกับระเบียบปฏิบัติอันดีงามของสงฆ์ หรือคัมภีร์ขันธกะและปริวาร (พระบาลีวินัยปิฎกเล่ม ๔- ๘) ซึ่งจัดเป็นอภิวินัย หรืออุดมสิกขา (นัย องฺ.จตุกฺก.อ. ๔๔๔, องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑, ที.ปา.อ. ๒๔๗)
- ๒เสขธรรม ธรรมที่ควรศึกษา ในที่นี้ได้แก่ เสขปัณณัตติศีล คือ ศีลว่าด้วยพระบัญญัติต่าง ๆ ที่ต้องศึกษาอบรม (องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์แล้วจักรักษาศีล ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่รักษาศีลให้บริบูรณ์แล้วจักอบรมสัมมาทิฏฐิ ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่อบรมสัมมา ทิฏฐิให้บริบูรณ์แล้วจักเจริญสัมมาสมาธิ ให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุมีความเคารพ มีความยำเกรง มีความประพฤติเสมอในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ จักบำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตร ให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุบำเพ็ญธรรมคือ อภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณได้แล้วจักบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็น ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุบำเพ็ญเสขธรรมให้บริบูรณ์ได้แล้วจักรักษาศีลให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุรักษาศีลให้บริบูรณ์ได้แล้วจักอบรม สัมมาทิฏฐิให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุอบรมสัมมาทิฏฐิให้ บริบูรณ์ได้แล้ว จักเจริญสัมมาสมาธิให้บริบูรณ์ได้นั้น เป็นฐานะที่จะมีได้”
๒. ทุติยคารวสูตร
ว่าด้วยฐานะที่มีไม่ได้และมีได้ สูตรที่ ๒
{๒๒} [๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุไม่มีความเคารพ ไม่มีความ ยำเกรง ไม่มีความประพฤติเสมอในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ จักบำเพ็ญธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์ได้นั้น มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อที่ภิกษุไม่บำเพ็ญ ธรรมคืออภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์แล้วจักบำเพ็ญเสขธรรม ให้บริบูรณ์ได้นั้น
- ๑ศีล ในที่นี้ได้แก่ มหาศีล ๔ หรือปาราชิก ๔ สิกขาบท (องฺ.ปญฺจก.อ. ๖, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๑)
- ๒สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ในที่นี้ได้แก่ วิปัสสนาสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบในวิปัสสนาสัมมาสมาธิ ความตั้งใจมั่นชอบ ในที่นี้ได้แก่ มรรคสมาธิ สมาธิอันเป็นองค์มรรค คือ สมาธิที่ ช่วยให้ตรัสรู้และให้ผลต่อเนื่องไปในทันทีและผลสมาธิหรืออรหัตตผลสมาธิคือความหลุดพ้น จากกิเลสด้วยอำนาจจิตที่ประกอบด้วยสมาธิ หรือเรียกว่าเจโตวิมุตติ (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๖)
จบ ๑. คารวสูตร ที่ ๑