๖. อุปัชฌายสูตร เล่ม ๒๒

บุคคลพึงสนทนากับเพชฌฆาตก็ดี กับปีศาจก็ดี พึง

ถูกต้องอสรพิษที่กัดแล้วถึงตายก็ดี ก็ไม่ร้ายแรงเหมือน

สนทนาสองต่อสองกับมาตุคามเลย

พวกหญิงย่อมผูกมัดชายผู้ลุ่มหลงไว้ด้วยการมองบ้าง

หัวเราะบ้าง นุ่งห่มลับล่อบ้าง พูดจาอ่อนหวานบ้าง มาตุคาม

นี้มิใช่ผูกมัดเพียงเท่านี้ แม้บวมขึ้น แม้ตายไปแล้ว ก็ยัง

ผูกมัดชายได้

กามคุณ ๕ นี้ คือ รูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ

อันเป็นที่น่ารื่นรมย์ใจ ย่อมปรากฏในรูปแห่งหญิง

เหล่าชนผู้ถูกห้วงกามพัดพาไป ไม่กำหนดรู้กาม ชื่อว่า

ทำคติกาล และภพใหญ่น้อยในสงสาร ไว้เบื้องหน้า

ส่วนชนเหล่าใดกำหนดรู้กาม ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ

เที่ยวไป ชนเหล่านั้นบรรลุถึงความสิ้นอาสวะ ย่อมข้ามฝั่ง

สงสาร ในโลกได้

๖. อุปัชฌายสูตร

ว่าด้วยผู้ที่นิวรณ์ครอบงำจิตไม่ได้

{๕๖} [๕๖] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาอุปัชฌาย์ของตนถึงที่อยู่ ครั้น แล้วได้กล่าวว่า “พระเดชพระคุณขอรับ บัดนี้ กายของกระผมหนักขึ้น ทิศ

ทั้งหลายไม่ปรากฏแก่กระผม ธรรมทั้งหลายไม่แจ่มแจ้งแก่กระผม ถีนมิทธะครอบงำจิตของกระผม กระผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และกระผมมี ความสงสัยในธรรมทั้งหลาย”

ครั้งนั้น ภิกษุนั้นพาภิกษุสัทธิวิหาริกนั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้าง หนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ กายของกระผมหนักขึ้น ทิศทั้งหลายไม่ปรากฏแก่กระผม ธรรม ทั้งหลายไม่แจ่มแจ้งแก่กระผม ถีนมิทธะครอบงำจิตของกระผม กระผม ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และกระผมมีความสงสัยในธรรมทั้งหลาย”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เป็นอย่างนี้แหละ ภิกษุ อาการที่กายของเธอหนักขึ้น ทิศทั้งหลายไม่ปรากฏแก่เธอ ธรรมทั้งหลายไม่แจ่มแจ้งแก่เธอ ถีนมิทธะครอบงำจิตของเธอ เธอไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และเธอมีความสงสัยในธรรมทั้งหลาย นี้ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในโภชนะ ไม่ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ ไม่เห็นแจ้งกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ประกอบการเจริญโพธิปักขิยธรรม ทั้งหลายทุกวันทุกคืน ดูก่อนภิกษุ เพราะเหตุนั้นแล เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเป็นผู้คุ้มครอง ทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ เห็นแจ้งกุศลธรรมทั้งหลาย ประกอบการเจริญโพธิปักขิยธรรมทั้งหลายทุกวันทุกคืน’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล”ครั้งนั้นแล ภิกษุนั้นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสอนด้วยพระโอวาทนี้แล้ว ลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

ต่อจากนั้น ภิกษุนั้นก็ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์ อันยอดเยี่ยมซึ่งกุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ก็แลภิกษุนั้นได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายครั้งนั้น ภิกษุนั้นได้บรรลุพระอรหัตแล้วจึงเข้าไปหาอุปัชฌาย์ของตนถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กราบเรียนว่า “พระเดชพระคุณขอรับ บัดนี้กายของกระผมไม่หนักขึ้น ทิศทั้งหลายปรากฏแก่กระผม ธรรมทั้งหลายแจ่มแจ้งแก่กระผม ถีนมิทธะไม่ครอบงำจิตของกระผม กระผมยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และกระผมไม่มีความสงสัยในธรรมทั้งหลาย”

ลำดับนั้น ภิกษุนั้นพาภิกษุผู้สัทธิวิหาริกนั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้าง หนึ่งแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนี้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘พระเดช

พระคุณขอรับ บัดนี้กายของกระผมไม่หนักขึ้น ทิศทั้งหลายปรากฏแก่กระผมธรรมทั้งหลายแจ่มแจ้งแก่กระผม ถีนมิทธะไม่ครอบงำจิตของกระผม กระผมยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และกระผมไม่มีความสงสัยในธรรมทั้งหลาย’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “อย่างนั้นแหละ ภิกษุ อาการที่กายของเธอไม่หนักขึ้น ทิศทั้งหลายปรากฏแก่เธอ ธรรมทั้งหลายแจ่มแจ้งแก่เธอ ถีนมิทธะไม่ครอบงำจิตของเธอ เธอยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และเธอไม่มี ความสงสัยในธรรมทั้งหลายนี้ย่อมมีได้แก่ภิกษุผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้ประมาณในโภชนะ ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ เห็นแจ้งกุศลธรรม ทั้งหลาย ประกอบการเจริญโพธิปักขิยธรรมทั้งหลายทุกวันทุกคืน ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลาย จักเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ ประกอบ ความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ เห็นแจ้งกุศลธรรมทั้งหลาย ประกอบการเจริญ โพธปักขิยธรรมทั้งหลายทุกวันทุกคืน’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย พึงศึกษาอย่างนี้แล”

๗. อภิณหปัจจเวกขิตัพพฐานสูตร

ว่าด้วยฐานะที่ควรพิจารณาเนือง ๆ ๕ ประการ

{๕๗} [๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๕ ประการนี้อันสตรี บุรุษ คฤหัสถ์ หรือบรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ ฐานะ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ สตรี บุรุษ คฤหัสถ์ หรือบรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ ว่า

(๑) เรามีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ไปได้

(๒) เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปได้

(๓) เรามีความตายเป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้