๒. อารภสูตร เล่ม ๒๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้เชื่อง่ายอย่างไร คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้ เมื่อเขากล่าวคุณหรือโทษของผู้อื่น ก็ปลงใจเชื่อทันทีทีเดียว ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เชื่อง่ายอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้โลเลอย่างไร คือ บุคคลบางคนใน โลกนี้เป็นผู้มีศรัทธาเล็กน้อย มีความภักดีเล็กน้อย มีความรักเล็กน้อย มี ความเลื่อมใสเล็กน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้โลเลอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลเป็นผู้เขลา งมงายอย่างไร คือ บุคคลบาง คนในโลกนี้ไม่รู้กุศลธรรมและอกุศลธรรม ไม่รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ไม่รู้ ธรรมที่เลวและประณีต ไม่รู้ธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นผู้เขลา งมงายอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๕ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๒. อารภติสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่ควรตักเตือน ๕ ประเภท

{๑๔๒} [๑๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๕ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ ปรารภจะล่วงอาบัติ มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอ

(๒) บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ปรารภจะล่วงอาบัติ แต่ไม่เดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโต วิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอ

(๓) บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ แต่มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอ

(๔) บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ไม่มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอ

(๕) บุคคลบางคนในธรรมวินัยนี้ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ไม่มีความเดือดร้อนใจ แต่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาบุคคล ๕ ประเภทนั้น บุคคลที่ปรารภจะล่วงอาบัติ มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง เจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทราม ซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอนั้น เป็นผู้ควรถูกว่ากล่าวตักเตือนอย่างนี้ว่า ‘อาสวะ ที่เกิดเพราะปรารภจะล่วงอาบัติของท่านยังมีอยู่ อาสวะที่เกิดเพราะความ เดือดร้อนใจของท่านยังเจริญอยู่ ขอท่านจงละอาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะ

ล่วงอาบัติ บรรเทาอาสวะที่เกิดเพราะความเดือดร้อนใจเสีย แล้วจึงอบรม จิตและปัญญาเถิด เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านก็จักเป็นผู้เทียมทันบุคคลประเภท ที่ ๕ โน้นได้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ปรารภจะล่วงอาบัติ แต่ไม่เดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ดับ โดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอนั้น เป็นผู้ควร ถูกว่ากล่าวตักเตือนอย่างนี้ว่า ‘อาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะล่วงอาบัติของท่าน ยังมีอยู่ อาสวะที่เกิดเพราะความเดือดร้อนใจของท่านยังไม่เจริญ ขอท่านจง ละอาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะล่วงอาบัติเสีย แล้วจึงอบรมจิตและปัญญา เมื่อ เป็นอย่างนี้ ท่านก็จักเป็นผู้เทียมทันบุคคลประเภทที่ ๕ โน้นได้’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ย่อมเดือดร้อนใจ และย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ

ปัญญาวิมุตติอันเป็นที่ ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอนั้น พึงเป็นผู้ ควรถูกว่ากล่าวตักเตือนอย่างนี้ว่า ‘อาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะล่วงอาบัติของ ท่านไม่มี อาสวะที่เกิดเพราะความเดือดร้อนของท่านยังเจริญอยู่ ขอท่านจง บรรเทาอาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะล่วงอาบัติเสีย แล้วจึงอบรมจิตและปัญญา เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านก็จักเป็นผู้เทียมทันบุคคลประเภทที่ ๕ โน้นได้’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ไม่ปรารภจะล่วงอาบัติ ไม่มีความเดือดร้อนใจ และไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันเป็นที่ดับโดยไม่เหลือแห่งอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่เธอนั้น เป็นผู้ควรถูกว่ากล่าวตักเตือนอย่างนี้ว่า ‘อาสวะที่เกิดเพราะปรารภจะล่วง อาบัติของท่านก็ไม่มี อาสวะที่เกิดเพราะความเดือดร้อนของท่านก็ไม่เจริญ ขอ ท่านจงอบรมจิตและปัญญาเถิด เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านก็จักเป็นผู้เทียมทัน บุคคลประเภทที่ ๕ โน้นได้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๕ ประเภทนี้ถูกตักเตือนพรํ่าสอนโดยเทียบ กับบุคคลที่ ๕ โน้นด้วยประการอย่างนี้แล ย่อมบรรลุความสิ้นอาสวะได้โดย ลำดับ”

๓. สารันททสูตร

ว่าด้วยแก้วทางโลกและแก้วทางธรรม

[๑๔๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๑๔๓} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครอง อันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาต ณ พระนครเวสาลี สมัยนั้น เจ้าลิจฉวีประมาณ ๕๐๐ คนนั่งประชุมกันอยู่ที่สารันททเจดีย์ ได้มี การสนทนากันว่า “ความปรากฏขึ้นแห่งแก้ว ๕ ประการหาได้ยากในโลก ความปรากฏขึ้น ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความปรากฏขึ้นแห่งช้างแก้ว

(๒) ความปรากฏขึ้นแห่งม้าแก้ว

(๓) ความปรากฏขึ้นแห่งแก้วมณี

(๔) ความปรากฏขึ้นแห่งนางแก้ว

(๕) ความปรากฏขึ้นแห่งคฤหบดีแก้ว

ความปรากฏขึ้นแห่งแก้ว ๕ ประการนี้แลหาได้ยากในโลก”

ครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีเหล่านั้นได้ส่งบุรุษไปคอยดักที่ทางโดยสั่งว่า “พ่อมหาจำเริญ เมื่อท่านเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาพึงมาบอกแก่พวกฉัน”บุรุษนั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกล จึงเข้าไปหาเจ้า ลิจฉวีเหล่านั้น ครั้นแล้วได้แจ้งให้ทราบว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าอรหันต