โกฏฐิตสูตร เล่ม ๒๓

๓. โกฏฐิตสูตร

ว่าด้วยกรรมและการให้ผลแห่งกรรม

{๒๑๗} [๑๓] ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโกฏฐิตะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า“ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลในปัจจุบัน ขอกรรมนั้นจงให้ผลในสัมปรายภพ แก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ”ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลในสัมปรายภพ ขอกรรมนั้นจงให้ผลในปัจจุบันแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลเป็นสุข ขอกรรมนั้นจงให้ผลเป็นทุกข์แก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลเป็นทุกข์ ขอกรรมนั้นจงให้ผลเป็นสุขแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลจบสิ้นแล้ว ขอกรรมนั้นจงให้ผลยังไม่จบสิ้นแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลยังไม่จบสิ้น ขอกรรมนั้นจงให้ผลจบสิ้นแล้วแก่เรา’ ดังนี้ได้ไหม”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลมาก ขอกรรมนั้นจงให้ผลน้อย แก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลน้อย ขอกรรมนั้นจงให้ผลมากแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดยังให้ผลอยู่ ขอกรรมนั้นจงไม่ให้ผลแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ”“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดไม่ให้ผล ขอกรรมนั้นจงให้ผลแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม”

“อย่างนั้นไม่ได้หรอก ท่าน”

“ดูก่อนท่านสารีบุตร เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลในปัจจุบัน ขอกรรมนั้นจงให้ผลในสัมปรายภพแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’ ท่านตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’ แต่เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อ ประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลในสัมปรายภพ ขอกรรมนั้นจงให้ผลในปัจจุบันแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม’ ท่านก็ยังตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลเป็นสุข

ขอกรรมนั้นจงให้ผลเป็นทุกข์แก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’ ท่านตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้ หรอกท่าน’ แต่เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลเป็นทุกข์ ขอกรรมนั้นจงให้ผลเป็นสุขแก่เรา’ ดังนี้ได้ไหม’ ท่านก็ยังตอบว่า ‘อย่างนั้น ไม่ได้หรอกท่าน’เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลจบสิ้นแล้ว ขอกรรมนั้นจงให้ผลยังไม่จบสิ้นแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’ ท่านตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’ แต่เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลยังไม่จบสิ้น ขอกรรมนั้นจงให้ผลจบสิ้นแล้วแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม’ ท่านก็ยังตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ใน พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลมาก ขอกรรมนั้นจงให้

ผลน้อยแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’ ท่านตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’ แต่ เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดให้ผลน้อย ขอกรรมนั้น จงให้ผลมากแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม’ ท่านก็ยังตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’

เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดยังให้ผลอยู่ ขอกรรมนั้นจงไม่ให้ผลแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหมหนอ’ ท่านตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’ แต่เมื่อผมถามว่า ‘ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็หรือว่าบุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์นี้ว่า ‘กรรมใดไม่ให้ผล ขอกรรมนั้นจงให้ผลแก่เรา’ ดังนี้ ได้ไหม’ ท่านก็ยังตอบว่า ‘อย่างนั้นไม่ได้หรอกท่าน’ดูก่อนท่านสารีบุตร ก็เมื่อเป็นเช่นนั้น บุคคลจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อประโยชน์อะไรกันเล่า”

พระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่าน สิ่งใดแลตนยังไม่รู้ ยังไม่เห็น ยังไม่บรรลุ ยังไม่ทำให้แจ้ง ยังไม่ตรัสรู้ บุคคลย่อมอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อรู้ เพื่อเห็น เพื่อบรรลุ เพื่อทำให้แจ้ง เพื่อตรัสรู้ ซึ่งสิ่งนั้น ดูก่อนท่าน สิ่งที่ยังไม่รู้ ยังไม่เห็น ยังไม่บรรลุ ยังไม่ทำให้แจ้ง ยังไม่ตรัสรู้ ก็คือสิ่งที่ว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธ คามินีปฏิปทา’ บุคคลย่อมอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อรู้ เพื่อเห็น เพื่อบรรลุ เพื่อทำให้แจ้ง เพื่อตรัสรู้ซึ่งสิ่งนั้นดูก่อนท่าน สิ่งนี้แลที่ยังไม่รู้ ยังไม่เห็น ยังไม่บรรลุ ยังไม่ทำให้แจ้ง ยังไม่ตรัสรู้ บุคคลย่อมอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อรู้ เพื่อเห็น เพื่อบรรลุ เพื่อทำให้แจ้ง เพื่อตรัสรู้ซึ่งสิ่งนั้น”

๔. สมิทธิสูตร

ว่าด้วยเรื่องวิตก

{๒๑๘} [๑๔] ครั้งนั้นแล ท่านพระสมิทธิเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตร ได้ถามท่านพระสมิทธิว่า “ดูก่อนสมิทธิ วิตกอันเป็นความดำริของบุรุษ มีอะไรเป็นอารมณ์เกิดขึ้น”ท่านพระสมิทธิตอบว่า “วิตกอันเป็นความดำริของบุรุษมีนามรูปเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ขอรับ”“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นย่อมถึงความต่างกันในอะไร”

“ในธาตุทั้งหลาย ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นสมุทัย”

“มีผัสสะเป็นสมุทัย ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นที่ประชุมลง”

“มีเวทนาเป็นที่ประชุมลง ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นประมุข”

“มีสมาธิเป็นประมุข ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นใหญ่”

“มีสติเป็นใหญ่ ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นยอด”

“มีปัญญาเป็นยอด ขอรับ”

“ดูก่อนสมิทธิ ก็วิตกอันเป็นความดำรินั้นมีอะไรเป็นแก่น”

“มีวิมุตติเป็นแก่น ขอรับ”