เสวนาสูตร เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ประกอบด้วยพละ ๔ ประการนี้แล ย่อมผ่านพ้นภัย ๕ ประการนี้ไปได้”

๖. เสวนาสูตร

ว่าด้วยการมอง ๒ ทาง

{๒๑๐} [๖] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้บุคคลก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรคบก็มี ไม่ควรคบก็มี แม้จีวรก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรใช้สอย ก็มี ไม่ควรใช้สอยก็มี แม้บิณฑบาตก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรฉันก็มี ไม่ควรฉันก็มี แม้เสนาสนะก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี แม้หมู่บ้านและนิคมก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี แม้ชนบทและประเทศก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มีก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้บุคคลก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรคบก็มี ไม่ควรคบก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในบุคคล ๒ ประเภทนั้น พึงรู้บุคคลใดว่า ‘เมื่อเราคบบุคคลนี้ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง บริขารแห่งชีวิตที่ผู้เป็นบรรพชิตพึงให้เกิดขึ้น คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ย่อมเกิดขึ้นโดยยาก และเราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เพื่อประโยชน์แห่งความเป็นสมณะอันใด ประโยชน์แห่งความเป็นสมณะของเราอันนั้นย่อมไม่ถึงความเจริญบริบูรณ์’ตนทราบแล้วในตอน

กลางคืนหรือตอนกลางวันก็ตาม ไม่ต้องลา พึงหลบไปเสีย ไม่พึงผูกพันอยู่ กะบุคคลนั้น

ในบุคคล ๒ ประเภทนั้น พึงรู้บุคคลใดว่า ‘เมื่อเราคบบุคคลผู้นี้ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง แต่บริขารแห่งชีวิตที่บรรพชิตพึงให้เกิดขึ้น คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ย่อมเกิดขึ้นโดยไม่ยาก และเราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เพื่อประโยชน์แห่งความเป็นสมณะใด ประโยชน์แห่งความเป็นสมณะของเราอันนั้นย่อมไม่ถึงความเจริญบริบูรณ์’ตนทราบแล้วไม่ต้องลา พึงหลีกไปเสีย ไม่พึงผูกพันอยู่กะบุคคลนั้นในบุคคล ๒ ประเภทนั้น พึงรู้บุคคลใดว่า ‘เมื่อเราคบบุคคลผู้นี้ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น บริขารแห่งชีวิตที่บรรพชิตพึงให้เกิดขึ้น

คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัย เภสัชบริขาร ย่อมเกิดขึ้นโดยไม่ยาก และเราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เพื่อประโยชน์แห่งความเป็นสมณะใด ประโยชน์แห่งความเป็นสมณะของเราอันนั้นย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์’ ตนทราบแล้วพึงผูกพันอยู่กะบุคคลนั้น อย่าหลบไปเสียในบุคคล ๒ ประเภทนั้น พึงรู้บุคคลใดว่า ‘เมื่อเราคบบุคคลผู้นี้ อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น บริขารแห่งชีวิตที่บรรพชิตพึงให้เกิดขึ้น คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัช บริขาร ย่อมเกิดขึ้นโดยไม่ยาก และเราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต เพื่อประโยชน์แห่งความเป็นสมณะใด ประโยชน์แห่งความเป็นสมณะของเราอันนั้นย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์’ บุคคลนั้นตนพึงผูกพันอยู่ไปจนตลอดชีวิต อย่าหลบไปเสีย แม้จะถูกขับไล่ก็ตาม

คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้บุคคลก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรคบก็มี ไม่ควรคบก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว

ก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้จีวรก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรใช้สอยก็มี ไม่ควรใช้สอยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในจีวร ๒ อย่างนั้น พึงรู้จีวรใดว่า ‘เมื่อเราใช้สอยจีวรนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง’ จีวรเห็นปานนี้ ไม่ควรใช้สอย ในจีวร ๒ อย่างนั้น พึงรู้จีวรใดว่า ‘เมื่อเราใช้สอยจีวรนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น’ จีวรเห็นปานนี้ควรใช้สอย คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้จีวร ก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรใช้สอยก็มี ไม่ควรใช้สอยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้วก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้บิณฑบาตก็ควรทราบ โดยสองทาง คือ ที่ควรฉันก็มี ไม่ควรฉันก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในบิณฑบาต ๒ อย่างนั้น พึงรู้บิณฑบาตใดว่า ‘เมื่อเราฉันบิณฑบาตนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง’ บิณฑบาตเห็นปานนี้ ไม่ควรฉัน ในบิณฑบาต ๒ อย่างนั้น พึงรู้บิณฑบาตใดว่า ‘เมื่อเราฉันบิณฑบาตนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรม ทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น’ บิณฑบาตเห็นปานนี้ควรฉัน คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้บิณฑบาตก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรฉันก็มี ไม่ควรฉันก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้วก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้เสนาสนะก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในเสนาสนะ ๒ อย่างนั้น พึงรู้เสนาสนะใดว่า ‘เมื่อเราอยู่อาศัยเสนาสนะนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง’ เสนาสนะเห็นปานนี้ไม่ควรอยู่อาศัย ในเสนาสนะ ๒ อย่างนั้น พึงรู้เสนาสนะใดว่า ‘เมื่อเราอยู่อาศัยเสนาสนะนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น’ เสนาสนะเห็นปานนี้ควรใช้สอย คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้เสนาสนะก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้วก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้หมู่บ้านและนิคม ก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในหมู่บ้านและนิคม ๒ อย่างนั้น พึงรู้หมู่บ้านและนิคมใดว่า ‘เมื่อเรา อยู่อาศัยหมู่บ้านและนิคมนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง’ หมู่บ้านและนิคมเห็นปานนี้ไม่ควรอยู่อาศัย ในหมู่บ้านและนิคม ๒ อย่างนั้น พึงรู้หมู่บ้านและนิคมใดว่า ‘เมื่อเราอยู่อาศัยหมู่บ้านและนิคมนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น’ หมู่บ้านและนิคมเห็นปานนี้ควรอยู่อาศัย คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้หมู่บ้านและนิคมก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้วก็คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ชนบทและประเทศ ก็ควรทราบโดยสองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ในชนบทและประเทศ ๒ อย่างนั้น พึงรู้ชนบทและประเทศใดว่า ‘เมื่อเราอยู่อาศัยชนบทและประเทศนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น

กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง’ ชนบทและประเทศเห็นปานนี้ไม่ควรอยู่อาศัย ในชนบทและประเทศ ๒ อย่างนั้น พึงรู้ชนบทและประเทศใดว่า ‘เมื่อเราอยู่อาศัยชนบทและประเทศนี้แล อกุศลธรรมทั้งหลายย่อมเสื่อมลง กุศลธรรมทั้งหลายย่อมเจริญขึ้น’ ชนบทและประเทศเห็นปานนี้ควรอยู่อาศัย คำที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ชนบทและประเทศก็ควรทราบโดย สองทาง คือ ที่ควรอยู่อาศัยก็มี ไม่ควรอยู่อาศัยก็มี’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว”

๗. สุตวาสูตร

ว่าด้วยฐานะที่พระอรหันต์ไม่ล่วงละเมิด

{๒๑๑} [๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อสุตวาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยหนึ่ง ข้าพระองค์และพระผู้มีพระภาคเจ้า อยู่กันที่พระนครราชคฤห์ที่มีภูเขาเป็นคอกนี้แล ณ ที่นั้นแล ข้าพระองค์ได้สดับรับฟังมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนสุตวา ภิกษุใดเป็นพระอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้ว มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ ภิกษุนั้นไม่อาจที่จะประพฤติล่วงฐานะ ๕ ประการได้ คือ ภิกษุผู้ขีณาสพ