พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต · วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์
๓. สัมมัปปธานวรรค เล่ม ๒๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๗–๒๗๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๕ ในวรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ สัมมัปปธานวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๕๙๗–๖๐๐
(๘) ๓. สัมมัปปธานวรรค
๑. สิกขสูตร
ว่าด้วยเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังและวิธีแก้
{๒๗๗} [๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังมี ๕ ประการนี้ เหตุ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ปาณาติบาต ... (๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังมี ๕ ประการนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญสัมมัปปธาน ๔ เพื่อละเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลัง ๕ ประการนี้แล สัมมัปปธาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งยังไม่เกิดมีให้เกิดขึ้น(๒) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว(๓) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น(๔) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความ ไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญสัมมัปปธาน ๔ นี้ เพื่อละเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลัง ๕ ประการนี้แล‘
๒. นีวรณสูตร – ๙. เจโตขีลสูตร
[๗๔-๘๑] บัณฑิตควรขยายให้พิสดารด้วยอำนาจสัมมัปปธานวรรคเหมือนในสติปัฏฐานวรรค <*>
๑๐. เจตโสวินิพันธสูตร
ว่าด้วยเครื่องผูกพันใจและวิธีแก้
{๒๗๘} [๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องผูกพันใจมี ๕ ประการนี้ เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ (๑) เป็นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัดในกาม ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องผูกพันใจมี ๕ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญสัมมัปปธาน ๔ เพื่อละเครื่องผูกพันใจ ๕ ประการนี้แล สัมมัปปธาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) ย่อมทำฉันทะให้เกิด พยายาม ปรารภความเพียร ประคับ ประคองจิตไว้ เริ่มตั้งความเพียรเพื่อยังอกุศลธรรมอันเลว ทรามซึ่งยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น
(๒) ย่อมทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามซึ่งเกิดขึ้นแล้ว
(๓) ย่อมทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อยังกุศลธรรมซึ่งยังไม่เกิดขึ้นให้เกิดขึ้น
(๔) ย่อมทำฉันทะให้เกิด ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลือนหาย เพื่อความมียิ่งขึ้น เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญสัมมัปปธาน ๔ นี้ เพื่อละเครื่องผูกพันใจ ๕ ประการนี้แล”
จบ สัมมัปปธานวรรคที่ ๓
- <*> มีตัวเลข <๑> แต่ไม่มีคำอธิบาย - ผู้รวบรวม
(๙) ๔. อิทธิปาทวรรค
๑. สิกขสูตร
ว่าด้วยเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังและวิธีแก้
{๒๗๙} [๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังมี ๕ ประการนี้ เหตุ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ปาณาติบาต ... (๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลังมี ๕ ประการนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญอิทธิบาท ๔ เพื่อละเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลัง ๕ ประการนี้แล อิทธิบาท ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้(๑) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร
(๒) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร
(๓) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร
(๔) ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงเจริญอิทธิบาท ๔ นี้ เพื่อละเหตุที่ทำให้สิกขาอ่อนกำลัง ๕ ประการนี้แล”
๒. นีวรณสูตร – ๙. เจโตขีลสูตร
[๘๔-๙๑] บัณฑิตควรขยายให้พิสดาร ด้วยอำนาจอิทธิปาทวรรค เหมือนในสติปัฏฐานวรรค
จบ ๓. สัมมัปปธานวรรค