นาคสูตร เล่ม ๒๓

โดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ สมัยนั้น ภิกษุ นี้เรียกว่า ‘ได้ทำมารให้เป็นที่สุด ให้ติดตามไม่ได้ ปิดตามารสนิท จนมารมองไม่เห็น’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการ ทั้งปวงได้แล้วเข้าถึงวิญญาณัญจายตนฌาน ... เข้าถึงอากิญจัญญายตนฌาน ... เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ... เข้าถึงสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ แม้อาสวะของเธอก็สิ้นรอบแล้วเพราะเห็นด้วยปัญญา สมัยนั้น ภิกษุนี้เรียกว่า ‘ได้ทำมารให้เป็นที่สุด ให้ติดตามไม่ได้ ปิดตามารสนิท จนมารมองไม่เห็น”

๙. นาคสูตร

ว่าด้วยอุปมาการหาความสงบของพญาช้างกับการปฏิบัติของภิกษุ

{๒๔๔} [๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด เมื่อพญาช้างป่าเที่ยวหากินอยู่ ช้างพลายบ้าง ช้างพังบ้าง ช้างสะเทินบ้าง ลูกช้างบ้างก็เดินออกหน้าไปกินยอดหญ้าเสียก่อน พญาช้างย่อมอิดหนาระอาใจ รังเกียจด้วยการกระทำนั้นอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด เมื่อพญาช้างป่าเที่ยวหากินอยู่ ช้างพลายบ้าง ช้างพังบ้าง ช้างสะเทินบ้าง ลูกช้างบ้างก็กินกิ่งไม้ที่พญาช้างหักลงไว้เสีย พญาช้างย่อมอิดหนาระอาใจ รังเกียจด้วยการกระทำนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัย ใด เมื่อพญาช้างป่าลงสู่สระน้ำ ช้างพลายบ้าง ช้างพังบ้าง ช้างสะเทินบ้าง ลูกช้างบ้างก็เดินออกหน้าใช้งวงดูดน้ำให้ขุ่น พญาช้างย่อมอิดหนาระอาใจ รังเกียจด้วยการกระทำนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยใด เมื่อพญาช้างป่าขึ้นจากสระน้ำ ช้างพังทั้งหลายก็เดินเสียดสีกายไป พญาช้างย่อมอิดหนาระอาใจ รังเกียจด้วยการกระทำนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พญาช้างนั้นมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้ เราแออัดไปด้วยช้างพลาย ช้างพัง ช้างสะเทิน และลูกช้าง เราได้กินแต่

หญ้ายอดด้วน กิ่งไม้ที่เราหักลงมา ช้างอื่น ๆ ก็กินเสีย เราได้ดื่มแต่นํ้าที่ขุ่นมัว และเมื่อเราขึ้นจากสระนํ้า พวกช้างพังก็เดินเสียดสีกายไป อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลีกตัวออกจากโขลงอยู่ตามลำพังเถิด’ ต่อมาพญาช้างนั้นได้ปลีกตัว ออกจากโขลงอยู่ตามลำพัง ได้กินหญ้าที่ยอดไม่ด้วน ช้างอื่น ๆ ก็ไม่กินกิ่งไม้ ที่ตัวหักลงมา ได้ดื่มนํ้าที่ไม่ขุ่นมัว เมื่อขึ้นจากสระนํ้า พวกช้างพังก็ไม่เสียดสีกายไป

สมัยนั้น พญาช้างมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อก่อน เราแออัดไปด้วย ช้างพลาย ช้างพัง ช้างสะเทิน และลูกช้าง เราได้กินแต่หญ้ายอดด้วน กิ่งไม้ที่เราหักลงมา ช้างอื่น ๆ ก็กินเสีย เราได้ดื่มแต่น้ำที่ขุ่นมัว และเมื่อเราขึ้นจากสระนํ้า พวกช้างพังก็เดินเสียดสีกายไป มาบัดนี้เรานั้นปลีกตัวออกจากโขลงอยู่ตามลำพัง ได้กินหญ้าที่ยอดไม่ด้วน ช้างอื่น ๆ ก็ไม่กินกิ่งไม้ที่เราหักลงมา ได้ดื่มน้ำที่ไม่ขุ่นมัว เมื่อขึ้นจากสระน้ำ พวกช้างพังก็ไม่เสียดสีกายไป’ พญาช้างนั้นเอางวงหักกิ่งไม้มาปัดกาย บำบัดความคันอย่างสบายใจ ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ภิกษุแออัดไปด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ เดียรถีย์ สาวกของเดียรถีย์อยู่

สมัยนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘บัดนี้เราแออัดไปด้วยภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ เดียรถีย์ สาวกของเดียรถีย์อยู่ อย่ากระนั้นเลย เราพึงปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ตามลำพังเถิด’ เธอเสพอาศัย เสนาสนะที่สงัด คือ ป่า โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถํ้า ป่าช้า ป่าชัฏ ที่แจ้ง ลอมฟาง เธออยู่ตามป่า โคนไม้ หรือเรือนว่าง นั่งขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้าอยู่เธอละอภิชฌา (ความอยากได้ของเขา) ในโลก มีใจปราศจากอภิชฌาอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอภิชฌาได้ เธอละความประทุษร้ายคือพยาบาท มีจิตไม่พยาบาท อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์อยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จาก

ความประทุษร้ายคือพยาบาทได้ เธอละถีนมิทธะ ปราศจากความง่วงเหงา หาวนอน มีความสำคัญในแสงสว่างอยู่ มีสติสัมปชัญญะ ย่อมชำระจิตให้ บริสุทธิ์จากถีนมิทธะได้ เธอละอุทธัจจกุกกุจจะ ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตสงบในภายในอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอุทธัจจกุกกุจจะได้ เธอละวิจิกิจฉา ข้ามพ้นวิจิกิจฉา ไม่เคลือบแคลงสงสัยในกุศลทั้งหลายอยู่ ย่อมชำระจิตให้บริสุทธิ์จากวิจิกิจฉาได้ เธอละนิวรณ์ ๕ ประการนี้อันเป็นอุปกิเลสแห่งใจ เป็นเครื่องบั่นทอนปัญญาได้แล้ว สงัดแล้วจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... มีความสบายใจ บำบัดความระคายใจได้ เธอบรรลุทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... มีความสบายใจ บำบัดความระคายใจได้เธอบรรลุอากาสานัญจายตนฌาน ... บรรลุวิญญาณัญจายตนฌาน ... บรรลุอากิญจัญญายตนฌาน ... บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ... บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธ อาสวะของเธอก็สิ้นรอบแล้วเพราะเห็นด้วยปัญญา เธอย่อมมีความสบายใจ บำบัดความระคายใจได้”

๑๐. ตปุสสสูตร

ว่าด้วยอนุปุพพวิหาร ๙

{๒๔๕} [๔๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวมัลละ ชื่ออุรุเวลกัปปะ แคว้นมัลละ ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังอุรุเวลกัปปนิคม ครั้นแล้วเสด็จกลับจากบิณฑบาตหลังเสวยภัตตาหารแล้ว ตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอจงอยู่ในที่นี้ก่อนจนกว่าเราจะไปถึงป่ามหาวัน เพื่อพักผ่อนในกลางวัน” ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จถึงป่ามหาวัน ประทับพักผ่อนกลาง วันอยู่ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง