อานันทสูตร เล่ม ๒๔

๒. อานันทสูตร

ว่าด้วยธรรม ๑๐ ประการที่ทำให้ไม่เจริญในพระธรรมวินัย

{๘๒} [๘๒] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นพระอานนท์นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ไม่มีศรัทธาจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ทุศีลจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีการสดับน้อยจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ว่ายากจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีมิตรชั่วจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้เกียจคร้านจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้หลงลืมสติจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ไม่สันโดษจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาลามกจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีความเห็นผิดจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้

ว่าด้วยธรรม ๑๐ ประการที่เป็นเหตุให้เจริญในธรรมวินัย

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาจักถึงความเจริญงอกงามไพ บูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีศีลจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นพหูสูต ทรงสุตะจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ว่าง่ายจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดีจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรจักถึงความเจริญงอก งามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นมีสติตั้งมั่นจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

--------------------------------------

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุเป็นผู้มีความเห็นชอบจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้

ดูก่อนอานนท์ การที่ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล จักถึง ความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

๓. ปุณณิยสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้พระธรรมเทศนาแจ่มแจ้งและไม่แจ่มแจ้ง

{๘๓} [๘๓] ครั้งนั้นแล ท่านพระปุณณิยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอ เป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่บางครั้งพระธรรมเทศนาของพระตถาคต ย่อมแจ่มแจ้ง บางครั้งก็ไม่แจ่มแจ้ง”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่เข้าไปเพียงใด ธรรมเทศนาของตถาคตย่อมไม่แจ่มแจ้งเพียงนั้น แต่เมื่อใดภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและเข้าไป เมื่อนั้น ธรรมเทศนาของตถาคตย่อมแจ่มแจ้ง

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป แต่ไม่นั่งใกล้ ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป และนั่งใกล้ แต่ไม่สอบถาม

------------------------------------

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ และสอบถาม แต่ไม่เงี่ยโสตลงสดับธรรม ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม และเงี่ยโสตลงสดับธรรม แต่สดับธรรมแล้วไม่ทรงจำไว้ ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสตลงสดับธรรม และสดับธรรมแล้วทรงจำไว้ แต่ไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสต ลงสดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ และพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ แต่ไม่รู้ทั่วถึงอรรถไม่รู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสต ลงสดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ รู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม แต่ไม่เป็นผู้มีวาจางาม เจรจาถ้อยคำไพเราะ สละสลวย ไม่หยาบคาย ให้รู้เนื้อความได้แจ่มแจ้ง ...

ดูก่อนปุณณิยะ ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสต ลงสดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ รู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม และเป็นผู้มีวาจางาม เจรจาถ้อยคำไพเราะ สละสลวย ไม่หยาบคาย ให้รู้เนื้อความได้แจ่มแจ้ง แต่ไม่เป็นผู้ชี้แจงเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงเพียงใด ธรรมเทศนาของตถาคตย่อมไม่แจ่มแจ้งเพียงนั้นแต่เมื่อใด ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา เข้าไป นั่งใกล้ สอบถาม เงี่ยโสตลง สดับธรรม สดับธรรมแล้วทรงจำไว้ พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ รู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม เป็นผู้มีวาจางาม