อุปนิสาสูตร เล่ม ๒๔

นิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วย กิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึง ความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของ ภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อม ด้วยนิพพิทาวิราคะก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๔. ทุติยอุปนิสสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งความทุศีลและคุณแห่งความมีศีล สูตรที่ ๒

{๔} [๔] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรกล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฎิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิของ ภิกษุผู้มีปีติวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุผู้มีปัสสัทธิวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มีสุขวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติ ชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ มีนิพพิทาวิราคะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือน ต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี

ของต้นไม้นั้น ย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้มีศีลวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฎิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฎิสารของภิกษุผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ

ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อ นิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้ นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารก็ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะก็ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๕. ตติยอุปนิสสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งความทุศีลและคุณแห่งความมีศีล สูตรที่ ๓

{๕} [๕] ณ ที่นั้นแล ท่านพระอานนท์กล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฎิสารวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิของภิกษุผู้มีปีติ วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุผู้มีปัสสัทธิวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มีสุขวิบัติชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี

ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้มี สัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติชื่อ ว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและ ใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้น ย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฎิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้มีศีลวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อ อวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิราคะวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฎิสารของภิกษุผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย