สาริปุตตสูตร เล่ม ๒๔

๗. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยการได้สมาธิ

{๗} [๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึก ถึงกันไปแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า

“จะพึงมีได้ไหมหนอ ท่านสารีบุตร การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตน ไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยน <*> ฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึง มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลก หน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “พึงมีได้ ท่านอานนท์ การได้สมาธิของ ภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ...ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“มีได้อย่างไรเล่า ท่านสารีบุตร การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมี ความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่า เป็นอาโปธาตุ ...ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าเป็น ผู้มีสัญญาอยู่”

“ดูก่อนท่านอานนท์ สมัยหนึ่ง ผมอยู่ที่ป่าอันธวัน ใกล้พระนครสาวัตถี นี้แหละ ณ ที่นั้น ผมเข้าสมาธิแบบที่ผมมิได้มีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็น ปฐวีธาตุ มิได้มีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ มิได้มีความสำคัญ ในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุมิได้มีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ มิได้มีความสำคัญในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน มิได้มีความสำคัญในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน มิได้ มีความสำคัญในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน มิได้มี ความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตน ฌาน มิได้มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ มิได้มีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าผมเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ก็สมัยนั้น ท่านสารีบุตรเป็นผู้มีสัญญาอย่างไร”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สัญญาอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้แล สัญญาอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป ดูก่อน ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนเมื่อไฟมีเชื้อกำลังลุกไหม้อยู่ เปลวไฟอย่างหนึ่งย่อม เกิดขึ้น เปลวไฟอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป แม้ฉันใด ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สัญญา อย่างหนึ่งย่อมเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้ สัญญาอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป ฉันนั้นเหมือนกันแล ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็แลในสมัยนั้น ผมได้มีสัญญาว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้”

๘. ฌานสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยฌาน

{๘} [๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้เธอ ชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า

----------------------

‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต... ภิกษุเป็นพหูสูต แต่ไม่เป็นธรรมกถึก... ภิกษุเป็นธรรมกถึก แต่ไม่เข้าสู่บริษัท... ภิกษุเข้าสู่บริษัท แต่ไม่แกล้วกล้า แสดงธรรมแก่บริษัท... ภิกษุแกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ทรงวินัย... ภิกษุทรงวินัย แต่ไม่อยู่ป่าเป็นวัตร ไม่อยู่ในเสนาสนะที่สงัด... ภิกษุอยู่ป่าเป็นวัตร อยู่ในเสนาสนะที่สงัด แต่ไม่เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ... ภิกษุเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรม เครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก แต่ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะ ทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้ เธอชื่อว่า เป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เข้าสู่บริษัท