สัทธาสูตร เล่ม ๒๔

“ดูก่อนท่านอานนท์ สมัยหนึ่ง ผมอยู่ที่ป่าอันธวัน ใกล้พระนครสาวัตถี นี้แหละ ณ ที่นั้น ผมเข้าสมาธิแบบที่ผมมิได้มีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็น ปฐวีธาตุ มิได้มีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ มิได้มีความสำคัญ ในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุมิได้มีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ มิได้มีความสำคัญในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน มิได้มีความสำคัญในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน มิได้ มีความสำคัญในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน มิได้มี ความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตน ฌาน มิได้มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ มิได้มีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ก็แต่ว่าผมเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ก็สมัยนั้น ท่านสารีบุตรเป็นผู้มีสัญญาอย่างไร”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สัญญาอย่างหนึ่งเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้แล สัญญาอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป ดูก่อน ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนเมื่อไฟมีเชื้อกำลังลุกไหม้อยู่ เปลวไฟอย่างหนึ่งย่อม เกิดขึ้น เปลวไฟอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป แม้ฉันใด ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สัญญา อย่างหนึ่งย่อมเกิดขึ้นแก่ผมว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้ สัญญาอีกอย่างหนึ่งย่อมดับไป ฉันนั้นเหมือนกันแล ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ก็แลในสมัยนั้น ผมได้มีสัญญาว่า ‘การดับภพเป็นนิพพาน’ ดังนี้”

๘. ฌานสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยฌาน

{๘} [๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้เธอ ชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า

----------------------

‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต... ภิกษุเป็นพหูสูต แต่ไม่เป็นธรรมกถึก... ภิกษุเป็นธรรมกถึก แต่ไม่เข้าสู่บริษัท... ภิกษุเข้าสู่บริษัท แต่ไม่แกล้วกล้า แสดงธรรมแก่บริษัท... ภิกษุแกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ทรงวินัย... ภิกษุทรงวินัย แต่ไม่อยู่ป่าเป็นวัตร ไม่อยู่ในเสนาสนะที่สงัด... ภิกษุอยู่ป่าเป็นวัตร อยู่ในเสนาสนะที่สงัด แต่ไม่เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ... ภิกษุเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรม เครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก แต่ไม่ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะ ทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้ เธอชื่อว่า เป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก เข้าสู่บริษัท

แกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท ทรงวินัย อยู่ป่าเป็นวัตร อยู่ในเสนาสนะอันสงัด ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่ง เองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล... ทำให้แจ้ง ซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยรอบและเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง”

๙. สันตวิโมกขสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยวิโมกข์

{๙} [๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล เป็นผู้มีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต... ภิกษุเป็นพหูสูต แต่ไม่เป็นธรรมกถึก... ภิกษุเป็นธรรมกถึก แต่ไม่เข้าสู่บริษัท... ภิกษุเข้าสู่บริษัท แต่ไม่แกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท... ภิกษุเป็นผู้แกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ทรงวินัย... ภิกษุทรงวินัย แต่ไม่อยู่ป่าเป็นวัตร ไม่อยู่ในเสนาสนะอันสงัด... ภิกษุอยู่ป่าเป็นวัตร อยู่ใน เสนาสนะอันสงัด แต่ไม่ถูกต้องวิโมกข์อันสงบ อันไม่มีรูปเพราะล่วงรูป เสีย ได้ด้วยกายอยู่ ถูกต้องวิโมกข์อันสงบ อันไม่มีรูปเพราะล่วงรูปเสียได้ด้วยกาย---------------------------------

อยู่ แต่ไม่ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะ อาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ อย่างนี้เธอ ชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น เธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล... ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล ... ทำให้แจ้ง ซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลย่อม เป็นผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยรอบและเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง”

๑๐. วิชชาสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้ก่อให้เกิดความเลื่อมใสโดยวิชชา

{๑๐} [๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา แต่ไม่มีศีล อย่างนี้ เธอชื่อว่าเป็นผู้ไม่บริบูรณ์ด้วยองค์นั้นเธอพึงบำเพ็ญองค์นั้นให้บริบูรณ์ด้วยคิดว่า ‘ถ้ากระไร เราพึงเป็นผู้มีศรัทธาและมีศีล’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เมื่อนั้น เธอชื่อว่าเป็นผู้บริบูรณ์ด้วยองค์นั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล แต่ไม่เป็นพหูสูต... ภิกษุเป็นพหูสูต แต่ไม่เป็นธรรมกถึก... ภิกษุเป็นธรรมกถึก แต่ไม่เข้าสู่บริษัท... ภิกษุเข้าสู่บริษัท แต่ไม่แกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท... ภิกษุแกล้วกล้าแสดงธรรมแก่บริษัท แต่ไม่ทรงวินัย...

------------------------------------

ภิกษุเป็นผู้ทรงวินัย แต่ระลึกไม่ได้ซึ่งชาติก่อนเป็นอันมาก คือ ระลึกชาติไม่ได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัป เป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิดในภพนี้’ เธอระลึกชาติก่อนไม่ได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้