สักกสูตร เล่ม ๒๔

พระราชฐานชั้นในนี้ไม่มีใครอื่นที่จะเข้ามาได้ นอกจากบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๓ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน

(๔) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ ข้อราชการลับที่ปรึกษากันเป็นการ ภายในในพระราชฐานชั้นในแพร่งพรายออกมาภายนอก ในเรื่องนั้น พระเจ้าแผ่นดินจะทรงระแวงอย่างนี้ว่า ‘ในพระราชฐานชั้นในนี้ ไม่มีใครอื่นที่จะเข้ามาได้ นอกจากบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษ ข้อที่ ๔ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๕) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ ในพระราชฐานชั้นใน พระ ราชโอรสปรารถนาจะปลงพระชนม์พระราชบิดา หรือพระราชบิดาปรารถนาจะปลงพระชนม์พระราชโอรส ทั้งสองพระองค์นั้นจะทรงระแวงอย่างนี้ว่า ‘ในพระราชฐานชั้นในนี้ ไม่มีใครอื่นที่จะเข้ามาได้ นอกจากบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’

นี้เป็นโทษข้อที่ ๕ ในการเข้าไปสู่พระ ราชฐานชั้นใน(๖) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระเจ้าแผ่นดินทรงเลื่อน ข้าราชการผู้ดำรงอยู่ในตำแหน่งต่ำไว้ในตำแหน่งสูง พวกคนที่ไม่พอใจการที่ทรงเลื่อนนั้นจะระแวงอย่างนี้ว่า ‘พระเจ้าแผ่นดินทรงคลุกคลีอยู่กับบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๖ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๗) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระเจ้าแผ่นดินทรงลดข้าราช การผู้ดำรงอยู่ในดำแหน่งสูงไว้ในดำแหน่งต่ำ พวกคนที่ไม่พอใจการที่ทรงลดนั้นจะระแวงอย่างนี้ว่า ‘พระเจ้าแผ่นดินทรงคลุกคลีอยู่กับบรรพชิต ชะรอย จะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๗ ในการเข้าไปสู่พระ ราชฐานชั้นใน-----------------------------------

(๘) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระเจ้าแผ่นดินทรงส่งกองทัพ ไปในเวลาที่ไม่สมควร พวกคนที่ไม่พอใจเรื่องนั้นจะระแวงอย่างนี้ว่า ‘พระเจ้า แผ่นดินทรงคลุกคลีอยู่กับบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้ เป็นโทษข้อที่ ๘ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๙) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระเจ้าแผ่นดินทรงส่งกองทัพ ไปในเวลาที่สมควรแล้วรับสั่งให้ยกกลับเสียในระหว่างทาง พวกคนที่ไม่พอใจ เรื่องนั้นจะระแวงอย่างนี้ว่า ‘พระเจ้าแผ่นดินทรงคลุกคลีอยู่กับบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๙ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๑๐) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระราชฐานชั้นในพลุกพล่าน ไปด้วยช้าง พลุกพล่านไปด้วยม้า พลุกพล่านไปด้วยรถ และมีอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ซึ่งไม่สมควร แก่บรรพชิต นี้เป็นโทษข้อที่ ๑๐ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นในดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โทษในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นในมี ๑๐ อย่าง นี้แล”

๖. สักกสูตร

ว่าดวยการรักษาอุโบสถ

{๔๖} [๔๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแลเป็นวันอุโบสถ อุบาสกชาวสักกะ เป็นอันมากได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามพวกอุบาสกชาวสักกะว่า

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายรักษาอุโบสถอันประกอบด้วย องค์ ๘ กันบ้างไหม”

อุบาสกชาวสักกะเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บางคราว พวกข้าพระองค์ก็รักษาอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ บางคราวก็ไม่ได้รักษา”

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ไม่ใช่ลาภของท่านทั้งหลาย ท่านทั้งหลายไม่ได้ดีแล้ว ที่ท่านทั้งหลายเมื่อชีวิตมีภัยเพราะความโศก มีภัยเพราะความตายอยู่อย่างนี้ บางคราวก็รักษาอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ บางคราวก็ไม่ได้รักษา

ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษในโลกนี้พึงหาทรัพย์ได้วันละกึ่งกหาปณะทุกวันด้วยการงานอันชอบ โดยไม่แตะต้องอกุศลเลย สมควรจะกล่าวได้ไหมว่า เป็นบุรุษผู้ฉลาดมีความขยันหมั่นเพียร”

“สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษในโลกนี้พึงหาทรัพย์ได้วันละหนึ่งกหาปณะทุกวันด้วยการงานอันชอบ โดยไม่แตะต้องอกุศลเลย สมควรจะกล่าวได้ไหมว่า เป็นบุรุษผู้ฉลาดมีความขยันหมั่นเพียร”

“สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็น ไฉน บุรุษในโลกนี้พึงหาทรัพย์ได้วันละ ๒ กหาปณะ ๓ กหาปณะ ๔ กหาปณะ ๕ กหาปณะ ๖ กหาปณะ ๗ กหาปณะ ๘ กหาปณะ ๙ กหาปณะ ๑๐ กหาปณะ ๒๐ กหาปณะ ๓๐ กหาปณะ ๔๐ กหาปณะ ๕๐ กหาปณะ ๑๐๐ กหาปณะทุกวันด้วยการงานอันชอบ โดยไม่แตะต้องอกุศลเลย สมควรจะ กล่าวได้ไหมว่า เป็นบุรุษผู้ฉลาดมีความขยันหมั่นเพียร”--------------------------------------

“สมควรกล่าวได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า’

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นเมื่อหาทรัพย์ได้วันละ ๑๐๐ กหาปณะ ๑,๐๐๐ กหาปณะทุกวัน เก็บทรัพย์ที่ตนได้ ๆ มาแล้วไว้ เป็นผู้มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี จะพึงได้พบกองโภคสมบัติ ใหญ่บ้างได้ไหมหนอ”

“พึงเป็นอย่างนั้นได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะพึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ตลอดหนึ่งคืน หรือตลอดหนึ่งวัน หรือตลอดครึ่งวัน อันมีโภคสมบัติเป็นเหตุ มีโภคสมบัติเป็นแดนเกิด มีโภคสมบัติเป็นที่ตั้งได้บ้างไหมหนอ”

“มิได้เป็นอย่างนั้นเลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุอะไร”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะกามทั้งหลายเป็นของไม่เที่ยง เป็นของว่างเปล่า เป็นของหลอกลวง เป็นของมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา”

“ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ส่วนสาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนอยู่ตลอด ๑๐ ปี พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี ๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ๑๐ ปีจงยกไว้สาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง พระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนอยู่ตลอด ๙ ปี ๘ ปี ๗ ปี ๖ ปี ๕ ปี ๔ ปี ๓ ปี ๒ ปี ๑ ปี พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี ๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี

เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ๑ ปี จงยกไว้

สาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง พระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพรํ่าสอนอยู่ตลอด ๑๐ เดือน พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี ๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ๑๐ เดือนจงยกไว้สาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง พระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพรํ่าสอนอยู่ตลอด ๙ เดือน ๘ เดือน ๗ เดือน ๖ เดือน ๕ เดือน ๔ เดือน ๓ เดือน ๒ เดือน ๑ เดือน ครึ่งเดือน พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี

๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบัน ปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ครึ่งเดือนจงยกไว้สาวกของเราในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง พระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนอยู่ตลอด ๑๐ คืน ๑๐ วัน พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี ๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย ๑๐ คืน ๑๐ วันจงยกไว้สาวกของเราในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่ง พระนิพพาน ปฏิบัติตามที่เราพร่ำสอนอยู่ตลอด ๙ คืน ๙ วัน ๘ คืน ๘ วัน ๗ คืน ๗ วัน ๖ คืน ๖ วัน ๕ คืน ๕ วัน ๔ คืน ๔ วัน ๓ คืน ๓ วัน ๒ คืน ๒วัน ๑ คืน ๑ วัน พึงเป็นผู้เสวยความสุขโดยส่วนเดียวอยู่ได้ตลอด ๑๐๐ ปีก็มี ๑๐,๐๐๐ ปีก็มี ๑๐๐,๐๐๐ ปีก็มี และสาวกของเรานั้นแลได้เป็นสกทาคามีก็มี เป็นอนาคามีก็มี เป็นโสดาบันปฏิบัติไม่ผิดก็มี ดูก่อนชาวสักกะทั้งหลาย

ไม่ใช่ลาภของท่านทั้งหลายแล้ว ท่านทั้งหลายไม่ได้ดีแล้ว ที่ท่านทั้งหลาย เมื่อชีวิตมีภัยเพราะความโศก มีภัยเพราะความตายอยู่อย่างนี้ บางคราวก็รักษา อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ บางคราวก็ไม่รักษา”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เหล่านี้จักรักษาอุโบสถอันประกอบ ด้วยองค์ ๘ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. มหาลิสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยแห่งการทำบาป

{๔๗} [๔๗] สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล กษัตริย์ลิจฉวีพระนามว่ามหาลีได้ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาลี โลภะแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย แห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม ดูก่อนมหาลี โทสะแล ... โมหะแล ... อโยนิโสมนสิการ (การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย) แล ... จิตที่ตั้งไว้ ผิดแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม ดูก่อนมหาลี กิเลสมีโลภะเป็นต้นนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม (กรรมดี) แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม”

--------------------------------------

“ดูก่อนมหาลี อโลภะแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม ดูก่อนมหาลี อโทสะแล... อโมหะแล... โยนิโสมนสิการ (การทำไว้ในใจโดยแยบคาย) แล... จิตที่ตั้งไว้ชอบแลเป็นเหตุเป็น ปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม ดูก่อน มหาลี ธรรมมีอโลภะเป็นต้นนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรมดูก่อนมหาลี ถ้าธรรม ๑๐ ประการนี้แลไม่พึงมีในโลก ชื่อว่าความ ประพฤติไม่สม่ำเสมอคือความประพฤติอธรรม หรือความประพฤติสม่ำเสมอ คือความประพฤติธรรม ก็จะไม่พึงปรากฏในโลกนี้ ดูก่อนมหาลี ก็เพราะธรรม ๑๐ ประการนี้ มีอยู่พร้อมในโลก ฉะนั้น ชื่อว่าความประพฤติไม่สม่ำเสมอ คือความประพฤติอธรรม หรือความประพฤติสม่ำเสมอคือความประพฤติธรรมจึงปรากฏในโลกนี้”

๘. ปัพพชิตอภิณหสูตร

ว่าด้วยธรรมที่บรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ ๑๐ ประการ

{๔๘} [๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการเหล่านี้ อันบรรพชิต พึงพิจารณาเนือง ๆ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราเป็นผู้มีเพศต่างจากคฤหัสถ์

(๒) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า การเลี้ยงชีพของเราเนื่องด้วยคนอื่น