พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · อักโกสวรรค
วิวาทมูลสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในอักโกสวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ อักโกสวรรค วิวาทมูลสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๗๘–๗๙
(๖) แสดงคำที่ตถาคตตรัสไว้ ภาษิตไว้ว่า เป็นคำที่ตถาคตมิได้ ตรัสไว้มิได้ภาษิตไว้
(๗) แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ประพฤติมาว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตประพฤติมา
(๘) แสดงสิ่งที่ตถาคตประพฤติมาว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตมิได้ประพฤติมา
(๙) แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้ว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้
(๑๐) แสดงสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้ว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้
ดูก่อนอุบาลี นี้แลเป็นปัจจัยที่ทำให้ความบาดหมาง การทะเลาะ การ แก่งแย่ง และการวิวาทเกิดขึ้นในสงฆ์ ที่ทำให้ภิกษุทั้งหลายอยู่ไม่ผาสุกกัน”
๒. ปฐมวิวาทมูลสูตร
ว่าด้วยมูลเหตุแห่งการวิวาท ๑๐ ประการ สูตรที่ ๑
{๔๒} [๔๒] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มูลเหตุแห่งการวิวาท มีเท่าไรหนอแล”
“ดูก่อนอุบาลี มูลเหตุแห่งการวิวาทมี ๑๐ ประการ ๑๐ ประการคือ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลายในธรรมวินัยนี้(๑) แสดงอธรรมว่า เป็นธรรม
(๒) แสดงธรรมว่า เป็นอธรรม
(๓) แสดงสิ่งไม่เป็นวินัยว่า เป็นวินัย
(๔) แสดงวินัยว่า ไม่เป็นวินัย
(๕) แสดงคำอันตถาคตมิได้ตรัสไว้ มิได้ภาษิตไว้ว่า เป็นคำที่ ตถาคตตรัสไว้ ภาษิตไว้(๖) แสดงคำที่ตถาคตตรัสไว้ภาษิตไว้ว่า เป็นคำที่ตถาคตมิได้ตรัสไว้ มิได้ภาษิตไว้
(๗) แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ประพฤติมาว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตประพฤติมา
(๘) แสดงสิ่งที่ตถาคตประพฤติมาว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตมิได้ประพฤติมา
----------------------------------
(๙) แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้ว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้
(๑๐) แสดงสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้ว่า เป็นสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้
ดูก่อนอุบาลี มูลเหตุแห่งการวิวาทมี ๑๐ ประการนี้แล”
๓. ทุติยวิวาทมูลสูตร
ว่าด้วยมูลเหตุแห่งการวิวาท ๑๐ ประการ สูตรที่ ๒
{๔๓} [๔๓] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มูลเหตุแห่งการวิวาทมีเท่าไรหนอแล”
“ดูก่อนอุบาลี มูลเหตุแห่งการวิวาทมี ๑๐ ประการ ๑๐ ประการคือ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลายในธรรมวินัยนี้(๑) แสดงอนาบัติว่า เป็นอาบัติ
(๒) แสดงอาบัติว่า เป็นอนาบัติ
(๓) แสดงอาบัติเบาว่า เป็นอาบัติหนัก
(๔) แสดงอาบัติหนักว่า เป็นอาบัติเบา
- -------------------------------------
- ๑อาบัติ... พึงทราบความหมายเฉพะคำ ดังนี้ อาบัติ หมายถึงโทษที่เกิดแต่การล่วงละเมิดพระ บัญญัติในสิกขาบทและวิภังค์แห่งสิกขาบทนั้น ๆ อนาบัติ หมายถึงสภาพที่ไม่ต้องอาบัติเพราะ ไม่ล่วงละเมิดพระบัญญัติหรือได้รับการยกเว้นตามพระบัญญัติ อาบัติเบา (ลหุกาบัติ) หมายถึง อาบัติ ๕ กอง คือ ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฎ และทุพภาสิต ซึ่งชื่อว่าเบา เพราะสามารถแสดงคืนให้บริสุทธิ์ได้ด้วยวินัยกรรมที่เบา อาบัติหนัก (ครุกาบัติ) หมายถึงอาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งชื่อว่าหนักเพราะยังสามารถแก้ไขตนให้บริสุทธิ์ได้โดยต้องประพฤติวัตรตามวินัย กรรมอย่างหนัก และอาบัติปาราชิกซึ่งชื่อว่าหนักเพราะไม่สามารถจะเยียวยาตนให้ถึงภาวะ ปราศจากอาบัติได้ด้วยวินัยกรรมใด ๆ อาบัติชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติสังฆาทิเสสและอาบัติปาราชิก อาบัติไม่ชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติ ๕ กองที่เหลีอ อาบัติมีส่วนเหลือ หมายถึงอาบัติ ๖ กอง เว้น กองอาบัติปาราชิก อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ได้แก่ กองอาบัติปาราชิก อาบัติที่ทำคืนได้ ก็คือ อาบัติมีส่วนเหลือ อาบัติที่ทำคืนไม่ได้ ก็คืออาบัติไม่มีส่วนเหลือ (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒, องฺ.เอกก.อ. ๘๕)
(๕) แสดงอาบัติชั่วหยาบว่า เป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ
(๖) แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่า เป็นอาบัติชั่วหยาบ
(๗) แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่า เป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ
(๘) แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่า เป็นอาบัติมีส่วนเหลือ
(๙) แสดงอาบัติที่ทำคืนได้ว่า เป็นอาบัติที่ทำคืนไม่ได้
(๑๐) แสดงอาบัติที่ทำคืนไม่ได้ว่า เป็นอาบัติที่ทำคืนได้
ดูก่อนอุบาลี มูลเหตุแห่งการวิวาทมี ๑๐ ประการนี้แล”
๔. กุสินารสูตร
ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้เป็นโจทก์ ๕ ประการ
{๔๔} [๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์เป็นที่นำไปซึ่งพลีกรรม ใกล้พระนครกุสินารา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่นพึงพิจารณา ธรรม ๕ ประการในตน พึงตั้งธรรม ๕ ประการไว้ในตนให้มั่นแล้วจึงค่อยโจทผู้อื่น ธรรม ๕ ประการอันภิกษุพึงพิจารณาในตนคืออะไรบ้าง คือ(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงส์จะโจทผู้อื่น พึง พิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราเองเป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ไหม เราเป็นผู้ประกอบด้วยความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ไม่มีช่อง ไม่มีข้อสอบสวนไหม ธรรมนั้นของเรามีหรือไม่มีหนอ’
- ๑หมายถึงเป็นสถานที่คนทั้งหลายนำพลีกรรมไปบวงสรวงเทวดา (องฺ.ทสก.อ.๓๔๖)
จบ วิวาทมูลสูตร ที่ ๒