กุสินาราสูตร เล่ม ๒๔

(๕) แสดงอาบัติชั่วหยาบว่า เป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ

(๖) แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่า เป็นอาบัติชั่วหยาบ

(๗) แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่า เป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

(๘) แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่า เป็นอาบัติมีส่วนเหลือ

(๙) แสดงอาบัติที่ทำคืนได้ว่า เป็นอาบัติที่ทำคืนไม่ได้

(๑๐) แสดงอาบัติที่ทำคืนไม่ได้ว่า เป็นอาบัติที่ทำคืนได้

ดูก่อนอุบาลี มูลเหตุแห่งการวิวาทมี ๑๐ ประการนี้แล”

๔. กุสินารสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้เป็นโจทก์ ๕ ประการ

{๔๔} [๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์เป็นที่นำไปซึ่งพลีกรรม ใกล้พระนครกุสินารา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่นพึงพิจารณา ธรรม ๕ ประการในตน พึงตั้งธรรม ๕ ประการไว้ในตนให้มั่นแล้วจึงค่อยโจทผู้อื่น ธรรม ๕ ประการอันภิกษุพึงพิจารณาในตนคืออะไรบ้าง คือ(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงส์จะโจทผู้อื่น พึง พิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราเองเป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ไหม เราเป็นผู้ประกอบด้วยความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ไม่มีช่อง ไม่มีข้อสอบสวนไหม ธรรมนั้นของเรามีหรือไม่มีหนอ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่เป็นผู้มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ไม่ เป็นผู้ประกอบด้วยความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ ไม่มีช่อง ไม่มีข้อสอบสวน จะมีผู้ว่ากล่าวเธอได้ว่า ‘นิมนต์ท่านศึกษาความประพฤติทางกายก่อนเถิด’ จะมีคนว่ากล่าวเธอดังนี้ได้

(๒) อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราเองเป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ไหม เราเป็นผู้ประกอบด้วยความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ไม่มีช่อง ไม่มีข้อสอบสวน ไหม ธรรมนั้นของเรามีหรือไม่มีหนอ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่เป็นผู้มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ ไม่มีช่อง ไม่มีข้อสอบสวน จะมีผู้ว่ากล่าวเธอได้ว่า ‘นิมนต์ท่านศึกษาความประพฤติทางวาจาก่อนเถิด’ จะมีคนว่ากล่าวเธอดังนี้ได้

(๓) อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราเข้าไปตั้งเมตตาจิต ไม่มีความอาฆาตในเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ไหม ธรรมนั้นของเรามีหรือไม่มีหนอ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุยังไม่ได้เข้าไปตั้งเมตตาจิต ไม่มีความอาฆาตในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ จะมีผู้ว่ากล่าวเธอได้ว่า ‘นิมนต์ท่านเข้าไปตั้งเมตตาจิตในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์เสียก่อนเถิด’ จะมีคนว่ากล่าวเธอดังนี้ได้

(๔) อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เราเป็นพหูสูต เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใด งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันเรา นั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญาหรือหนอ ธรรมนั้นของเรามีหรือไม่หนอ’----------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุหาใช่เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันภิกษุนั้นหาได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วย ปัญญาไม่ จะมีผู้ว่ากล่าวเธอได้ว่า ‘นิมนต์ท่านเรียนคัมภีร์ก่อนเถิด’ จะมีคน ว่ากล่าวเธอดังนี้ได้(๕) อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึง พิจารณาอย่างนี้ ว่า ‘ปาติโมกข์ทั้งสองเราจำได้ดีโดยพิสดาร คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้เรียบร้อย โดยสูตร โดยอนุพยัญชนะไหม ธรรมนั้นของเรามีหรือ ไม่หนอ’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุหาใช่เป็นผู้จำปาติโมกข์ทั้งสองได้ดีโดยพิสดาร คล่องแคล่วดี วินิจฉัยได้เรียบร้อยโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะไม่ เธอถูกถามว่า ‘ท่านสิกขาบทนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ที่ไหน’ ย่อมไม่พร้อมจะตอบ ก็จะมีผู้ว่ากล่าวเธอได้ว่า ‘นิมนต์ท่านเรียนวินัยก่อนเถิด’ จะมีคนว่ากล่าวเธอดังนี้ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงพิจารณา ธรรม ๕ อย่างนี้ไว้ในตนแล้วจึงโจทผู้อื่นเถิด

ธรรม ๕ ประการอันภิกษุผู้เป็นโจทก์พึงตั้งไว้ในตนให้มั่นคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เราจักกล่าวโดยกาลอันควร จักไม่กล่าวโดยกาลอันไม่ควร

(๒) เราจักกล่าวด้วยคำจริง จักไม่กล่าวด้วยคำอันไม่จริง

(๓) เราจักกล่าวคำสุภาพ จักไม่กล่าวด้วยคำหยาบ

(๔) เราจักกล่าวด้วยคำประกอบด้วยประโยชน์ จักไม่กล่าวด้วย คำไร้ประโยชน์

(๕) เราจักมีเมตตาจิตกล่าว จักไม่มุ่งร้ายกล่าว

ธรรม ๕ ประการนี้ อันภิกษุผู้เป็นโจทก์พึงตั้งไว้ในตนให้มั่น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่นพึงพิจารณา ธรรม ๕ ประการนี้ไว้ในตน พึงตั้งธรรม ๕ ประการนี้ไว้ในตนให้มั่นแล้วจึง โจทผู้อื่น”

๕. ราชันเตปุรัปปเวสนสูตร

ว่าด้วยโทษ ๑๐ อย่างในการเข้าสู่พระราชฐานชั้นใน

{๔๕} [๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โทษในการเข้ายังพระราชฐานชั้นในมี ๑๐ อย่าง ๑๐ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในพระราชฐานชั้นในนี้ พระเจ้าแผ่นดินย่อม ประทับอยู่บนที่บรรทมกับพระมเหสี ภิกษุเข้าไปในพระราชฐานชั้นในนั้น พระมเหสีเห็นภิกษุแล้วทรงยิ้มพรายให้ปรากฏก็ตาม ภิกษุเห็นพระมเหสีแล้วยิ้มพรายให้ปรากฏก็ตาม ในข้อนั้นพระเจ้าแผ่นดินจะทรงระแวงอย่างนี้ว่า ‘คนทั้งสองนี้คงทำอะไรกันแล้ว หรือจักทำอะไรกันเป็นแม่นมั่น’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๑ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๒) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ พระเจ้าแผ่นดินทรงมีพระราชภารกิจมาก ทรงมีพระราชกรณียะมาก ทรงร่วมอภิรมย์กะพระสนมคนใดคน หนึ่งแล้วทรงระลึกไม่ได้ พระสนมนั้นตั้งพระครรภ์เพราะเหตุนั้น ในเรื่องนั้น พระเจ้าแผ่นดินจะทรงระแวงอย่างนี้ว่า ‘ในพระราชฐานชั้นในนี้ ไม่มีใครอื่น ที่เข้ามาได้นอกจากบรรพชิต ชะรอยจะเป็นการกระทำของบรรพชิต’ นี้เป็นโทษข้อที่ ๒ ในการเข้าไปสู่พระราชฐานชั้นใน(๓) ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย คือ รัตนะบางอย่างในพระราชฐานชั้นในหายไป ในเรื่องนั้น พระเจ้าแผ่นดินจะทรงระแวงอย่างนี้ว่า ‘ใน