กรรมสูตร ที่ ๓ เล่ม ๒๔

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๓ อย่าง เพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นอกุศล ๓ อย่าง ... ฉันนั้นเหมือนกันแลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไป หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในข้อนั้น สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๓ อย่าง สมบัติแห่งการงาน ทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๔ อย่าง สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก มี ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุข เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างไรบ้าง ... ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุข เป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๔ อย่าง คืออย่างนี้แล

---------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลก สวรรค์เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือ เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่างดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแก้วมณีสี่เหลี่ยมที่ถูกโยนขึ้นจะ ตกลงมาตั้งทางเหลี่ยมใด ๆ ก็ย่อมตั้งอยู่ด้วยดีตามเหลี่ยมนั้น ๆ นั่นเอง ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายไปก็ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ เพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง เพราะ เหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางวาจาที่มีความจงใจเป็นกุศล ๔ อย่าง หรือเพราะเหตุแห่งสมบัติแห่งการงานทางใจที่มีความจงใจเป็นกุศล ๓ อย่าง ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๙. กรชกายสูตร

ว่าด้วยการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์ทำไว้

{๑๙๖} [๒๑๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดแห่ง กรรมที่สัตว์ตั้งใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไป หรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์ตั้งใจทำสั่งสมขึ้นไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนั้นนั่นแลเป็นผู้ปราศจากอภิชฌา ปราศจากพยาบาท ไม่ลุ่มหลง มีสัมปชัญญะ มีสติมั่น มีใจประกอบด้วยเมตตาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติ โดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่ เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยเมตตาอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ในกาลก่อนแล จิตของเรานี้เป็นจิตเล็กน้อย ไม่ได้อบรมแล้ว แต่บัดนี้จิตของเรานี้เป็นจิตหาประมาณมิได้ อบรมดีแล้ว ก็กรรมบางอย่างที่เป็นกามาวจรอันเรานั้นทำแล้วอันใด กรรมนั้นย่อมไม่เหลืออยู่ไม่คงอยู่ในจิตของเรานั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย จะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คือ หากว่าในเวลายังเป็นเด็ก เด็กนี้พึงเจริญ เมตตาเจโตวิมุตติ ไซร้ จะพึงทำบาปกรรมบ้างหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ไม่ใช่เช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็ทุกข์จะพึงถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรมได้บ้างไหม”

“ไม่ได้เช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า ด้วยว่าทุกข์จักถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรมได้แต่ที่ไหน”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมตตาเจโตวิมุตตินี้อันสตรีหรือบุรุษพึงอบรมแท้กายนี้อันสตรีหรือบุรุษจะพึงพาเอาไปได้ก็หาไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ผู้มี

อันจะต้องตายเป็นสภาพนี้เป็นผู้มีจิตเป็นเหตุ สัตว์นั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บาป กรรมใด ๆ อันกรัชกายนี้ของเราทำไว้แล้วในกาลก่อน บาปกรรมนั้นทั้งหมด อันตัวเราพึงเสวยในอัตภาพนี้ จักไม่ติดตามไป’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมตตาเจโตวิมุตติที่อบรมแล้วอย่างนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นอนาคามีสำหรับ ภิกษุผู้มีปัญญา ผู้ยังไม่ได้แทงตลอดวิมุตติอันยิ่ง ในธรรมวินัยนี้อริยสาวกมีใจประกอบด้วยกรุณา... มีใจประกอบด้วยมุทิตา... มีใจประกอบด้วยอุเบกขา แผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยอุเบกขาอันไพบูลย์

เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่อริยสาวกนั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ในกาลก่อนแล จิตของเรานี้เป็นจิตเล็กน้อย ‘ไม่ได้อบรมแล้ว แต่บัดนี้จิตของเรานี้เป็นจิตหาประมาณมิได้ อบรมดีแล้ว ก็กรรมบางอย่างที่เป็นกามาวจรอันเรานั้นทำแล้วอันใด กรรมนั้นย่อม ไม่เหลืออยู่ไม่คงอยู่ในจิตของเรานั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะ สำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คือ หากว่าในเวลายังเป็นเด็ก เด็กนี้พึงเจริญ อุเบกขาเจโตวิมุตติไซร้ จะพึงทำบาปกรรมบ้างหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ไม่ใช่เช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็ทุกข์จะพึงถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาปกรรมได้บ้างไหม”

“ไม่ได้เช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า ด้วยว่าทุกข์จักถูกต้องบุคคลผู้ไม่ทำบาป กรรมได้แต่ที่ไหน”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุเบกขาเจโตวิมุตตินี้อันสตรีหรือบุรุษพึงอบรมแท้ กายนี้อันสตรีหรือบุรุษจะพึงพาเอาไปได้ก็หาไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ผู้มีอันจะต้องตายเป็นสภาพนี้เป็นผู้มีจิตเป็นเหตุ สัตว์นั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘บาปกรรมใด ๆ อันกรัชกายนี้ของเราทำไว้แล้วในกาลก่อน บาปกรรมนั้น ทั้งหมดอันตัวเราพึงเสวยในอัตภาพนี้ จักไม่ติดตามไป’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุเบกขาเจโตวิมุตติที่อบรมแล้วอย่างนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็น อนาคามีสำหรับภิกษุผู้มีปัญญา ผู้ยังไม่ได้แทงตลอดวิมุตติอันยิ่งในธรรมวินัยนี้”

๑๐. อธัมมจริยสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

{๑๙๗} [๒๒๐] “ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวก ในโลกนี้หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุแห่งการ ประพฤติไม่สม่ำเสมอกล่าวคือประพฤติเป็นอธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้ หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

“พระโคดมผู้เจริญ ก็อะไรเล่าเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้สัตว์บางพวกในโลก นี้หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

“ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุแห่งการประพฤติสม่ำเสมอกล่าวคือ ประพฤติเป็นธรรม สัตว์บางพวกในโลกนี้หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”