อัปปมาทสูตร เล่ม ๒๔

กลางคืนหรือกลางวันที่ผ่านมาถึงผู้นั้น ผู้นั้นพึงหวังได้ความเสื่อมอย่างเดียว ในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเจริญเลย ฉันนั้นเหมือนกันแล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตะปูตรึงใจ ๕ ประการ อันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือ ภิกษุณีก็ตามละได้แล้ว เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการอันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือ ภิกษุณีก็ตามตัดขาดได้แล้ว กลางคืนหรือกลางวันที่ผ่านมาถึงผู้นั้น ผู้นั้นพึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่บุคคลนั้นละได้แล้วคือ อะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระศาสดา จิตของภิกษุผู้ไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระศาสดา ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึง ใจประการที่ ๑ ที่ภิกษุผู้มีจิตน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความตั้งมั่นละได้แล้วยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระธรรม ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในพระสงฆ์ ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัย เชื่อแน่ เลื่อมใสในสิกขา ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่โกรธ ยินดี มีจิตไม่ถูกโทสะกระทบ ไม่เป็นเสมือนตะปูในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้ไม่โกรธ ยินดี มีจิตไม่ถูกโทสะกระทบ ไม่เป็นเสมือนตะปู ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อ

------------------------------------

ความเพียรตั้งมั่น นี้เป็นตะปูตรึงใจประการที่ ๕ ที่ภิกษุผู้มีจิตน้อมไปเพื่อความ เพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความตั้งมั่น ละได้แล้ว

เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการที่ผู้นั้นตัดได้ขาดแล้ว คืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในกามทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในกามทั้งหลาย ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความ เพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกพันใจประการที่ ๑ ที่ ภิกษุผู้มีจิตน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่นตัดได้ขาดแล้วยังอีกประการหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยานอยากในร่างกาย ... นี้คือเครื่องผูกพันใจประการที่ ๒ ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความกระวนกระวาย ความทะยาน อยากในรูป ... นี้คือความผูกพันใจประการที่ ๓ ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่บริโภคอิ่มหนำพอแก่ความต้องการแล้ว ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการหลับอยู่ ... นี้คือเครื่องผูกพันใจประการที่ ๔ ...

ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ประพฤติพรหมจรรย์เพราะปรารถนาหมู่เทพเจ้าหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพองค์ใด องค์หนึ่งด้วยศีลอันนี้ ด้วยข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้ หรือด้วยพรหมจรรย์

-------------------------------

อันนี้’ จิตของภิกษุผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์เพราะปรารถนาหมู่เทพเจ้าหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักได้เป็นเทพเจ้าหรือเป็นเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีลอันนี้ ด้วย ข้อวัตรข้อนี้ ด้วยตบะอันนี้ หรือด้วยพรหมจรรย์อันนี้’ ย่อมน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น นี้คือเครื่องผูกพันใจประการที่ ๕ ที่ภิกษุผู้มีจิตน้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ เพื่อความเพียรไม่ขาดสาย เพื่อความเพียรตั้งมั่น ตัดได้ขาดแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตะปูตรึงใจ ๕ ประการนี้อันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตามละได้แล้ว เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการนี้อันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตามตัดได้ขาดแล้ว กลางคืนหรือกลางวันที่ผ่านมาถึงผู้นั้น ผู้นั้นพึง หวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนกลางคืนหรือกลางวันที่ผ่านมาถึงดวงจันทร์ในชุณหปักษ์ ดวงจันทร์นั้นย่อมเจริญด้วยสี ย่อมเจริญด้วยมณฑล ย่อมเจริญด้วยแสงสว่าง เจริญด้วยความยาวและความกว้าง แม้ฉันใด ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ตะปูตรึงใจ ๕ ประการนี้อันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตามละ ได้แล้ว เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการนี้อันผู้ใดจะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตามตัดได้ ขาดแล้ว กลางคืนหรือกลางวันที่ผ่านมาถึงผู้นั้น ผู้นั้นก็พึงหวังได้ความเจริญ อย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๕. อัปปมาทสูตร

ว่าด้วยความไม่ประมาทเป็นยอดของกุศลธรรม

{๑๕} [๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตวโลกทั้งหลายที่ไม่มีเท้าก็ดี มีสองเท้า ก็ดี มีสี่เท้าก็ดี มีรูปก็ดี ไม่มีรูปก็ดี มีสัญญาก็ดี ไม่มีสัญญาก็ดี จะว่ามีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่ก็ดี มีประมาณเท่าใด พระตถาคตอรหันต

สัมมาสัมพุทธเจ้าบัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้เลิศกว่าสัตว <*> โลกเหล่านั้น ฉันใด กุศล ธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นมีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงในความไม่ประมาท ความไม่ประมาทบัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากุศลธรรม เหล่า นั้น ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้สัญจรไปมาบนแผ่นดิน เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมถึงความรวมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้น เพราะรอยเท้าช้างมีขนาดใหญ่ แม้ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วน มีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงในความไม่ประมาท ความไม่ประมาท บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากุศลธรรมเหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กลอนแห่งเรือนยอดอย่างใดอย่างหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมทอดไปสู่ยอด น้อมไปที่ยอด รวมลงที่ยอด ยอดแห่งเรือน ยอดนั้นชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นเลิศกว่ากลอนเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรม เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้น เหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้มีกลิ่นที่รากชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี ไม้กฤษณา ชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นเลิศกว่าไม้มีกลิ่นที่รากเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรม เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้มีกลิ่นที่แก่นชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี จันทน์ แดงชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นเลิศกว่าไม้มีกลิ่นที่แก่นเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศล ธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้นเหมือนกัน

------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้มีกลิ่นที่ดอกชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี มะลิ ชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นเลิศกว่าไม้มีกลิ่นที่ดอกเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรม เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชาผู้น้อยเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมด นั้นย่อมเป็นผู้ตามเสด็จพระเจ้าจักรพรรดิ พระเจ้าจักรพรรดิชาวโลกกล่าวกัน ว่าเป็นเลิศกว่าพระราชาผู้น้อยเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่ง บรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมล ... ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่างของดวงดาวชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งแสงสว่างของดวงจันทร์ แสงสว่างของ ดวงจันทร์ชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นเลิศกว่าแสงสว่างของดวงดาวเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ขณะที่อากาศปลอดโปร่งปราศจากหมู่เมฆในฤดูสรทกาล ดวงอาทิตย์โลดแล่นขึ้นสู่ท้องฟ้า ย่อมส่องแสงแรงร้อนเจิดจ้ากำจัดความมืดที่มีอยู่ในอากาศทั่วไป แม้ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล ... ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าใหญ่ ๆ สายใดสายหนึ่งบรรดามี คือ แม่น้ำ คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ทั้งหมดนั้นย่อมไหลลงสู่มหาสมุทร มหาสมุทรชาวโลกกล่าวว่าเป็นยอดแห่งแม่น้ำเหล่านั้น แม้ฉันใด กุศลธรรมเหล่าใด เหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นก็ล้วนมีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงใน ความไม่ประมาท ความไม่ประมาทบัณฑิตกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ากุศลธรรม เหล่านั้น ฉันนั้นเหมือนกัน”

๖. อาหุเนยยสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้ควรแก่ทักษิณา ๑๐ ประเภท

{๑๖} [๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๑๐ ประเภทนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรแก่อัญชลี เป็นเนี้อ นาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า บุคคล ๑๐ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า