สังโยชนสูตร เล่ม ๒๔

๒. ปัญจังคสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของผู้เป็นอุดมบุรุษ

{๑๒} [๑๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เรียกได้ว่า ‘ผู้ประกอบด้วยคุณทั้งมวล ผู้อยู่จบพรหมจรรย์ เป็นอุดมบุรุษ’ ในธรรมวินัยนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วคือ อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้ละกามฉันทะ(ความพอใจในกาม)ได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ละพยาบาท(ความคิดแก้แค้นผู้อื่น)ได้แล้ว

(๓) เป็นผู้ละถีนมิทธะ(ความหดหู่และเคลิบเคลิ้ม)ได้แล้ว

(๔) เป็นผู้ละอุทธัจจกุกกุจจะ(ความฟุ้งซ่านและรำคาญ)ได้แล้ว

(๕) เป็นผู้ละวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย)ได้แล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วคืออย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คืออย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ประกอบด้วยศีลขันธ์อันเป็นของอเสขะ

(๒) เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

(๓) เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

(๔) เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

(๕) เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นของพระอเสขะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นฺผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คืออย่างนี้แล

------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เรียกได้ว่า ‘ผู้ประกอบด้วยคุณทั้งมวล ผู้อยู่จบพรหมจรรย์เป็นอุดมบุรุษ’ ในธรรมวินัยนี้กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ และวิจิกิจฉาย่อมไม่มีแก่ภิกษุ โดยประการทั้งปวง

ภิกษุผู้เช่นนั้นเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยอเสขศีล อเสขสมาธิ อเสขปัญญา อเสขวิมุตติ และอเสขวิมุตติญาณทัสสนะ

ภิกษุนั้นแลเป็นผู้ละองค์ ๕ สมบูรณ์ด้วยองค์ ๕ ภิกษุ นั้นแลเรียกได้ว่า ผู้ประกอบด้วยคุณทั้งมวล ในธรรมวินัยนี้

๓. สังโยชนสูตร

ว่าด้วยสังโยชน์ ๑๐ ประการ

{๑๓} [๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ มี ๑๐ ประการนี้ สังโยชน์ ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ โอรัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เป็นไปในส่วนเบื้องต่ำ ๕ ประการ อุทธัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เป็นไปในส่วนเบื้องสูง ๕ ประการโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) สักกายทิฏฐิ ความเห็นเป็นเหตุถือตัวถือตน

(๒) วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย

(๓) สีลัพพตปรามาส ความเชื่อถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยอำนาจศีลพรต

-------------------------------------

(๔) กามฉันทะ ความพอใจในกาม

(๕) พยาบาท ความคิดแก้แค้นผู้อื่น

โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้

อุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) รูปราคะ ความติดอยู่ในรูปภพ

(๒) อรูปราคะ ความติดอยู่ในอรูปภพ

(๓) มานะ ความถือตัวว่าเป็นนั่นเป็นนี่

(๔) อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน

(๕) อวิชชา ความหลงอันเป็นเหตุไม่รู้จริง

อุทธัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๑๐ ประการนี้แล”

๔. เจโตขีลสูตร

ว่าด้วยตะปูตรึงใจ ๕ ความผูกพันใจ ๕

{๑๔} [๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตะปูตรึงใจ ๕ ประการ อันผู้ใดจะเป็นภิกษุ หรือภิกษุณีก็ตามยังละไม่ได้แล้ว เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการ อันผู้ใดจะเป็น ภิกษุหรือภิกษุณีก็ดามยังตัดไม่ขาดแล้ว กลางคืนหรีอ <*> กลางวันที่ผ่านมาถึงผู้นั้น ผู้นั้นพึงหวังได้ความเสื่อมอย่างเดียว ในกุศลธรรมทั้งหลายไม่มีความเจริญเลยตะปูตรึงใจ ๕ ประการที่ผู้นั้นยังละไม่ได้แล้วคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเคลือบแคลง สงสัย ไม่เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดา จิตของภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่เชื่อแน่ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดา ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อความหมั่นประกอบ