๑. ปุคคลวรรค เล่ม ๒๔

๔. จตุตถปัณณาสก์

๑. ปุคคลวรรค

๑. เสวิตัพพสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้ควรเสวนาและไม่ควรเสวนา

{๑๕๕} [๑๕๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ไม่ควรเสวนาด้วย ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เป็นผู้มีความเห็นผิด (๒) เป็นผู้มีความดำริผิด

(๓) เป็นผู้มีวาจาผิด (๔) เป็นผู้มีการงานผิด

(๕) เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด (๖) เป็นผู้มีความพยายามผิด

(๗) เป็นผู้มีความระลึกผิด (๘) เป็นผู้มีความตั้งใจผิด

(๙) เป็นผู้มีความรู้ผิด (๑๐) เป็นผู้มีความหลุดพ้นผิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ไม่ควรเสวนาด้วย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการควรเสวนา ด้วย ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เป็นผู้มีความเห็นชอบ (๒) เป็นผู้มีความดำริชอบ

(๓) เป็นผู้มีวาจาชอบ (๔) เป็นผู้มีการงานชอบ

(๕) เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ (๖) เป็นผู้มีความพยายามชอบ

(๗) เป็นผู้มีความระลึกชอบ (๘) เป็นผู้มีความตั้งใจชอบ

(๙) เป็นผู้มีความรู้ชอบ (๑๐) เป็นผู้มีความหลุดพ้นชอบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลควรเสวนาด้วย”

๒ - ๑๒. ภชิตัพพาทิสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่ควรคบและไม่ควรคบเป็นต้น

[๑๕๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ไม่ควรคบหา ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ นี้แลควรคบหา ...

[๑๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งทลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ไม่ควรนั่งใกล้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ นี้แลควรนั่งใกล้ ...

[๑๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ เป็นผู้ไม่ควรบูชา... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ นี้แลเป็นผู้ควรบูชา ...

[๑๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ เป็นผู้ไม่ควรสรรเสริญ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล เป็นผู้ควรสรรเสริญ ...

[๑๖๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ เป็นผู้ไม่ควรเคารพ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลเป็นผู้ควรเคารพ ...

[๑๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ เป็นผู้ไม่ควรยำเกรง ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล เป็นผู้ควรยำเกรง ...

[๑๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ เป็นผู้ไม่ควรให้ยินดี ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลเป็นผู้ควรให้ยินดี ...

[๑๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ย่อมไม่บริสุทธิ์ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ นี้แลย่อมบริสุทธิ์ ...

[๑๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ย่อมครอบงำมานะไม่ได้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลย่อมครอบงำมานะได้ ...

[๑๖๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ย่อมไม่เจริญด้วยปัญญา ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลย่อมเจริญด้วยปัญญา ...

[๑๖๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ย่อมประสพสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เป็นผู้มีความเห็นผิด (๒) เป็นผู้มีความดำริผิด

(๓) เป็นผู้มีวาจาผิด (๔) เป็นผู้มีการงานผิด

(๕) เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพผิด (๖) เป็นผู้มีความพยายามผิด

(๗) เป็นผู้มีความระลึกผิด (๘) เป็นผู้มีความตั้งใจผิด

(๙) เป็นผู้มีความรู้ผิด (๑๐) เป็นผู้มีความหลุดพ้นผิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ย่อมประสพสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ ย่อมประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

1 (๑) เป็นผู้มีความเห็นชอบ (๒) เป็นผู้มีความดำริชอบ

(๓) เป็นผู้มีวาจาชอบ (๔) เป็นผู้มีการงานชอบ

(๕) เป็นผู้มีการเลี้ยงชีพชอบ (๖) เป็นผู้มีความพยายามชอบ

(๗) เป็นผู้มีความระลึกชอบ (๘) เป็นผู้มีความตั้งใจชอบ

(๙) เป็นผู้มีความรู้ชอบ (๑๐) เป็นผู้มีความหลุดพ้นชอบ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ย่อมประสพบุญเป็นอันมาก”

จบ ปุคคลวรรคที่ ๑

๒. ชาณุสโสณิวรรค

๑. พราหมณปัจโจโรหณีสูตร

ว่าด้วยการลอยบาปของพราหมณ์

{๑๕๖} [๑๖๗] สมัยนั้นแล พราหมณ์ชื่อชาณุสโสณีสนานเกล้าในวันอุโบสถ นุ่งห่มผ้าลินินคู่ใหม่ ถือกำหญ้าคาสดไปยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งในที่ไม่ไกล พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้สนานเกล้าในวันอุโบสถ นุ่งห่มผ้าลินินคู่ใหม่ ยืนถือกำหญ้าคาสดอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งในที่ไม่ไกล ครั้นแล้วได้ตรัสถามชาณุสโสณี พราหมณ์ว่า“ดูก่อนพราหมณ์ เพราะเหตุไรหนอ ท่านจึงสนานเกล้าในวันอุโบสถ นุ่งห่มผ้าลินินคู่ใหม่ มายืนถือกำหญ้าคาสดอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง วันนี้ เป็นวันอะไรของสกุลพราหมณ์หรือ”

---------------------------------------

ชาณุสโสณีพราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ วันนี้เป็น วันลอยบาปของสกุลพราหมณ์”

“ดูก่อนพราหมณ์ ก็พิธีลอยบาปของพราหมณ์ทั้งหลายมีอย่างไรเล่า”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ในวันอุโบสถ พราหมณ์ทั้งหลายในโลกนี้จะพากันสนานเกล้า นุ่งห่มผ้าลินินคู่ใหม่ ทาแผ่นดินด้วยโคมัยสด ลาดด้วยหญ้าคาสดแล้ว นอนในระหว่างกองทรายและเรือนไฟ ในคืนนั้น พราหมณ์เหล่านั้น ย่อมลุกขึ้นประนมอัญชลีนมัสการไฟสามครั้ง พร้อมกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้า ทั้งหลายขอลอยบาปกะท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายขอลอยบาปกะท่านผู้เจริญ’ ดังนี้ และเลี้ยงไฟให้อิ่มหนำด้วยเนยใส นํ้ามัน และเนยข้นอันพอเพียง พอล่วงราตรีนั้นไปก็เลี้ยงพราหมณ์ทั้งหลายให้อิ่มหนำด้วยขาทนียโภชนียาหาร อันประณีต ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พิธีลอยบาปของพราหมณ์ทั้งหลายย่อม มีอย่างนี้แล”“ดูก่อนพราหมณ์ พิธีลอยบาปของพราหมณ์ทั้งหลายเป็นอย่างหนึ่ง ส่วนพิธีลอยบาปในอริยวินัยเป็นอีกอย่างหนึ่ง”

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พิธีลอยบาปในอริยวินัยมีอย่างไรเล่า ขอประทานพระวโรกาสเถิด ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดทรงแสดงธรรมที่เป็นพิธีลอยบาปในอริยวินัยแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด”“ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าเช่นนั้น ท่านจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”

ชาณุสโสณีพราหมณ์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนพราหมณ์ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งปาณาติบาต (การฆ่าสัตว์) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละปาณาติบาต ลอยบาปจากปาณาติบาตเสีย------------------------------------------

... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งอทินนาทาน (การลักทรัพย์) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละอทินนาทาน ลอยบาปจากอทินนาทานเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งกาเมสุมิจฉาจาร (การประพฤติผิดในกาม) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้น พิจารณาเห็นดังนี้แล้วย่อมละกาเมสุมิจฉาจารลอยบาปจากกาเมสุมิจฉาจารเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งมุสาวาท (การพูดเท็จ) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละมุสาวาท

ลอยบาปจากมุสาวาทเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งปิสุณวาจา (การพูดส่อเสียด) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละปิสุณวาจา ลอยบาปจากปิสุณวาจาเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งผรุสวาจา (การพูดคำหยาบ) เป็น สิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็น ดังนี้แล้ว ย่อมละผรุสวาจา ลอยบาปจากผรุสวาจาเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งสัมผัปปลาปวาจา (การพูดเพ้อเจ้อ) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณา เห็นดังนี้แล้ว ย่อมละสัมผัปปลาปวาจา ลอยบาปจากสัมผัปปลาปวาจาเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งอภิชฌา (ความโลภอยากได้ของ ของผู้อื่น) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละอภิชฌา ลอยบาปจากอภิชฌาเสีย... ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘วิบากแห่งพยาบาท (ความคิดปองร้ายผู้ อื่น) เป็นสิ่งที่ชั่วช้าทั้งในปัจจุบัน ทั้งในสัมปรายภพ’ อริยสาวกนั้นครั้นพิจารณาเห็นดังนี้แล้ว ย่อมละพยาบาท ลอยบาปจากพยาบาทเสีย