ทุลลภสูตร เล่ม ๒๐

(๑๒) ๒. อาปายิกวรรค

๑. อาปายิกสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๓ ประเภทที่ต้องไปอบายภูมิ

{๕๕๓} [๑๐๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายบุคคล ๓ ประเภทนี้จักต้องไปอบายจักต้องไปนรกเพราะไม่ละการกระทำนี้ บุคคล ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) ผู้ที่ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี

(๒) คนที่โจทท่านที่มีพรหมจรรย์บริสุทธิ์ ประพฤติพรหมจรรย์หมดจด ด้วยกรรมเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์อันไม่มีมูล(๓) คนที่มีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘โทษในกามไม่มี’ ถึงความเป็นผู้ตกในกามทั้งหลาย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้จักต้องไปอบาย จักต้องไปนรกเพราะไม่ละการกระทำนี้”

๒. ทุลลภสูตร

ว่าด้วยบุคคลหาได้ยาก ๓ ประเภท

{๕๕๔} [๑๐๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏแห่งบุคคล ๓ ประเภท หาได้ยากในโลก บุคคล ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

(๒) บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้ว

(๓) กตัญญูกตเวทีบุคคล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏแห่งบุคคล ๓ ประเภทนี้แลหาได้ยากในโลก”

๓. อัปปเมยยสูตร

ว่าด้วยบุคคลที่ประมาณได้ ๓ ประเภท

{๕๕๕} [๑๐๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) สุปปเมยยบุคคล (บุคลผู้พึงประมาณได้ง่าย)

(๒) ทุปปเมยยบุคคล (บุคคลผู้พึงประมาณได้ยาก)

(๓) อัปปเมยยบุคคล (บุคคลผู้พึงประมาณไม่ได้)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สุปปเมยยบุคคลเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ฟุ้งซ่าน เย่อหยิ่ง กลับกลอก ปากกล้า แก่คุย ลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ จิตใจไม่ตั้งมั่น ไม่มั่นคง ไม่สำรวมอินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าสุปปเมยยบุคคล ผู้พึงประมาณได้โดยง่ายดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็ทุปปเมยยบุคคลเป็นไฉน คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่เย่อหยิ่ง ไม่กลับกลอก ไม่ปากกล้า ไม่แก่คุย มีสติมั่นคง มีสัมปชัญญะ จิตใจตั้งมั่น มั่นคง สำรวมอินทรีย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุปปเมยยบุคคล ผู้พึงประมาณได้โดยยาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อัปปเมยยบุคคลเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระอรหันตขีณาสพ นี้เรียกว่าอัปปเมยยบุคคล ผู้พึงประมาณไม่ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๔. อาเนญชสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้เจริญอรูปฌาน ๓ ประเภท

{๕๕๖} [๑๐๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ