อาชีวกสูตร เล่ม ๒๐

“ท่านผู้มีอายุ มรรคปฏิปทาเพื่อละราคะ โทสะ โมหะนั้นดี และสมควรเพื่อความไม่ประมาท”

๒. อาชีวกสูตร

ว่าด้วยดี ๓ อย่าง

{๕๑๒} [๙๘๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้นแล คฤหบดีผู้เป็นสาวกของอาชีวกคนหนึ่งเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามว่า “ข้าแต่ท่านพระอานนท์ คนพวกไหนเล่าได้กล่าวธรรมไว้ดีแล้ว พวกไหนปฏิบัติดีแล้วในโลก พวกไหนดำเนินไปดีแล้วในโลก”ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ดูก่อนคฤหบดี ถ้าเช่นนั้น อาตมาจักขอย้อนถามท่านในข้อนี้ ท่านชอบใจอย่างใด ก็พึงกล่าวแก้อย่างนั้น ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนพวกใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่ากล่าวธรรมดีแล้วใช่หรือไม่ หรือว่าในข้อนี้ท่านมีความเห็นอย่างไร”“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คนพวกใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่ากล่าวธรรมดีแล้ว ในข้อนี้ข้าพเจ้ามีความเห็นอย่างนี้”

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนพวกใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้วในโลกใช่หรือไม่ หรือว่าในข้อนี้ท่านมีความเห็นอย่างไร”

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คนพวกใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้วในโลก ในข้อนี้ข้าพเจ้ามีความเห็นอย่างนี้”

“ดูก่อนคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน คนพวกใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกใดละโทสะได้แล้ว ... คนพวกใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำให้ไม่มีในภายหลัง ทำให้ไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกนั้นชื่อว่าดำเนินไปดีแล้วในโลกใช่หรือไม่ หรือว่าในข้อนี้ท่านมีความเห็นอย่างไร”

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ คนพวกใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกใดละโทสะได้แล้ว ... คนพวกใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกนั้นชื่อว่าดำเนินไปดีแล้วในโลก ในข้อนี้ข้าพเจ้ามีความเห็นอย่างนี้”

[๙๘๒] “ดูก่อนคฤหบดี ข้อนี้ท่านได้กล่าวแก้แล้วว่า ‘คนพวกใดแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่ากล่าวธรรมดีแล้ว’ ข้อนี้ท่านได้กล่าวแก้แล้วว่า ‘คนพวกใดปฏิบัติเพื่อละราคะ ปฏิบัติเพื่อละโทสะ ปฏิบัติเพื่อละโมหะ คนพวกนั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้วในโลก’ ข้อนี้ท่านได้กล่าวแก้แล้วว่า ‘คนพวกใดละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกใดละโทสะได้แล้ว ... คนพวกใดละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา คนพวกนั้นชื่อว่าดำเนินไปดีแล้วในโลก’ ดังนี้แล”

“น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้เจริญ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้เจริญ ที่ไม่มีการยกย่องธรรมของตนเองเลย และไม่มีการรุกรานธรรมของผู้อื่นด้วย มีแต่แสดงธรรมเฉพาะในเหตุผลเท่านั้น ท่านกล่าวแต่เนื้อความและมิได้นำตนเข้าไป ข้าแต่พระอานนท์ พวกท่านแสดงธรรมเพื่อละราคะ แสดงธรรมเพื่อละโทสะ แสดงธรรมเพื่อละโมหะ พวกท่านกล่าวธรรมดีแล้ว ข้าแต่พระอานนท์ พวกท่านได้ปฏิบัติแล้วเพื่อละราคะ โทสะ โมหะ พวกท่านปฏิบัติดีแล้วในโลก พวกท่านละราคะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา พวกท่านละโทสะได้แล้ว... พวกท่านละโมหะได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว

ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา พวกท่านดำเนินไปดีแล้วในโลกข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภาษิตของท่านแจ่มแจ้งนัก ภาษิตของท่านไพเราะนัก เจ้าข้า พระผู้เป็นเจ้าอานนท์ประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าแต่พระอานนท์ ข้าพเจ้านี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้เป็นเจ้าอานนท์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๓. มหานามสักกสูตร

ว่าด้วยไตรสิกขาของพระเสขะและพระอเสขะ

{๕๑๓} [๙๘๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาพาธ ทรงหายจากอาพาธได้ไม่นาน ครั้งนั้นแล เจ้ามหานามศากยะเสด็จเข้าไปเฝ้า