ภวสูตร เล่ม ๒๐

ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว รูปภพพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง วิญญาณประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นกลางของสัตว์พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้

ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในอรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว อรูปภพพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง วิญญาณประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นประณีตของสัตว์พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้ ดูก่อนอานนท์ ภพย่อมมีได้ด้วยเหตุดังกล่าวมาฉะนี้แล”

๗. ทุติยภวสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดแห่งภพ ๓ สูตรที่ ๒

{๕๑๗} [๙๘๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ภพย่อมมีได้ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในกามธาตุจักไม่ได้มีแล้ว กามภพจะพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง เจตนาประดิษฐานแล้ว ความปรารถนาประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นเลวของสัตว์พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว รูปภพพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง เจตนาประดิษฐานแล้ว ความปรารถนาประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นกลางของสัตว์พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในอรูปธาตุจักไม่ได้มีแล้ว รูปภพพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง เจตนาประดิษฐานแล้ว ความปรารถนาประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นประณีตของสัตว์พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้ ดูก่อนอานนท์ ภพย่อมมีได้ด้วยเหตุดังกล่าวมาฉะนี้แล”

๘. สีลัพพตสูตร

ว่าด้วยผลแห่งศีลพรตเป็นต้น

{๕๑๘} [๙๘๘] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ ศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ซึ่งมีการบำรุงดีย่อมมีผลทุกอย่างไปหรือ”ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในปัญหาข้อนี้ไม่ควรแก้โดยแง่เดียว”

“ดูก่อนอานนท์ ถ้าอย่างนั้น เธอจงแก้”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็เมื่อบุคคลนั้นซ่องเสพศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ซึ่งมีการบำรุงดีแบบใด อกุศลธรรมย่อมเจริญมากยิ่งขึ้น กุศลธรรมเสื่อมลงไป ศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ซึ่งมีการบำรุงดีเห็นปานนั้นชื่อว่าไม่มีผล แต่เมื่อเขาซ่องเสพศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ซึ่งมีการบำรุงดีแบบใด อกุศลธรรมย่อมเสื่อมลงไป กุศลธรรมย่อมเจริญมากยิ่งขึ้น ศีลพรต ชีวิต พรหมจรรย์ซึ่งมีการบำรุงดีเห็นปานนั้นชื่อว่ามีผล”ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลธรรมปริยายนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ลำดับนั้นแล ท่านพระอานนท์ทราบว่าพระศาสดาทรงพอพระทัยเราจึงลุกจากอาสนะถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า พอพระอานนท์หลีกไปได้ไม่นาน ได้รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานนท์ยังเป็นเสขะ แต่ผู้ที่เสมอเหมือนเธอทางปัญญาหาไม่ได้ง่ายเลย”