ปโลภสูตร เล่ม ๒๐

๖. ปโลกสูตร

ว่าด้วยสาเหตุที่ทำให้มนุษย์มีจำนวนน้อยลง

{๔๙๖} [๙๑๒] ครั้งนั้นแล พราหมณ์มหาศาลคนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... พราหมณ์มหาศาลนั้นนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแต่บุรพพราหมณ์ผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้เป็นอาจารย์และปาจารย์กล่าวไว้ว่า ‘ได้ยินว่า แต่ก่อนโลกนี้ย่อมหนาแน่นด้วยพวกมนุษย์เหมือนอเวจีมหานรก หมู่บ้าน นิคม ชนบท และราชธานีมีทุกระยะไก่บินตก’ ดังนี้ พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอ เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้มนุษย์ทุกวันนี้หมดไป ปรากฏว่ามีน้อย แม้หมู่บ้านก็ไม่เป็นหมู่บ้าน แม้นิคมก็ไม่เป็นนิคม แม้นครก็ไม่เป็นนคร แม้ชนบทก็ไม่เป็นชนบท”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ทุกวันนี้พวกมนุษย์เป็นผู้กำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกมนุษย์ผู้กำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรมเหล่านั้น ต่างก็ฉวยศัสตราอันคมเข้าเข่นฆ่ากันและกัน เพราะเหตุนั้น มนุษย์จึงล้มตายเสียเป็นอันมาก ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้มนุษย์

ทุกวันนี้หมดไป ปรากฏว่ามีน้อย แม้หมู่บ้านก็ไม่เป็นหมู่บ้าน แม้นิคมก็ไม่เป็นนิคม แม้นครก็ไม่เป็นนคร แม้ชนบทก็ไม่เป็นชนบท

ยังมีอีก พราหมณ์ ทุกวันนี้พวกมนุษย์เป็นผู้กำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม ฝนจึงไม่ตกต้องตามฤดูกาล ฉะนั้น จึงเกิดทุพภิกขภัย ข้าวกล้าเสีย เป็นเพลี้ย ไม่ให้ผล เพราะเหตุนั้น มนุษย์จึงล้มตายเสียเป็นอันมาก ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ ทำให้มนุษย์ทุกวันนี้หมดไป ปรากฏว่ามีน้อย แม้หมู่บ้านก็ไม่เป็นหมู่บ้าน แม้นิคมก็ไม่เป็นนิคม แม้นครก็ไม่เป็นนคร แม้ชนบทก็ไม่เป็นชนบทยังมีอีก พราหมณ์ ทุกวันนี้พวกมนุษย์เป็นผู้กำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม

ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม เมื่อมนุษย์เหล่านั้นกำหนัดแล้วด้วยความกำหนัดผิดธรรม ถูกความโลภไม่สม่ำเสมอครอบงำ ประกอบด้วยมิจฉาธรรม พวกยักษ์ปล่อยอมนุษย์ที่ร้ายกาจลงไว้ เพราะเหตุนั้น มนุษย์จึงล้มตายเสียเป็นอันมาก ดูก่อนพราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้มนุษย์ทุกวันนี้หมดไป ปรากฏว่ามีน้อย แม้หมู่บ้านก็ไม่เป็นหมู่บ้าน แม้นิคมก็ไม่เป็นนิคม แม้นครก็ไม่เป็นนคร แม้ชนบทก็ไม่เป็นชนบท”พราหมณ์มหาศาลนั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ... ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. วัจฉโคตตสูตร

ว่าด้วยผู้รับที่ทำให้ทานมีผลมาก

{๔๙๗} [๙๑๓] ครั้งนั้นแล ปริพาชกผู้วัจฉโคตรเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘พึงให้ทานแก่เราคนเดียว ไม่ควรให้แก่ผู้อื่น พึงให้แก่สาวกของเรานี้เท่านั้น ไม่ควรให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นหามีผลมากไม่ ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่น หามีผลมากไม่’ ดังนี้ พระโคดมผู้เจริญ ชนเหล่าใดได้กล่าวอย่างนี้ว่า

‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘พึงให้ทานแก่เราคนเดียว ไม่ควรให้แก่ผู้อื่น พึงให้แก่สาวกของเรานี้เท่านั้น ไม่ควรให้แก่สาวกของผู้อื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่ผู้อื่นหามีผลมากไม่ ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นมีผลมาก ที่ให้แก่สาวกของผู้อื่น หามีผลมากไม่’ ดังนี้ ชนเหล่านั้นชื่อว่า กล่าวตรงกับที่ท่านพระโคดมตรัสแล้วแลหรือ ไม่ชื่อว่ากล่าวตู่ท่านพระโคดมด้วยคำที่ไม่เป็นจริงบ้างหรือ ชื่อว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรเแก่เหตุหรือ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผลจะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงตำหนิได้บ้างหรือ แท้จริงข้าพระองค์ไม่ประสงค์จะกล่าวตู่ท่านพระโคดมเลย’’พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนวัจฉะ ชนเหล่าใดพูดอย่างนี้ว่า ‘พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า ‘พึงให้ทานแก่เราคนเดียว ... ทานที่ให้แก่สาวกของผู้อื่น หามีผลมากไม่’ ดังนี้ ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่กล่าวตามที่เรากล่าว ทั้งกล่าวตู่เราด้วยคำอันไม่มีจริงไม่เป็นจริง ดูก่อนวัจฉะ ผู้ใดแลห้ามผู้อื่นซึ่งให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมทำอันตรายแก่วัตถุ ๓ อย่าง เป็นโจรดักปล้นวัตถุ ๓ อย่าง วัตถุ ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ย่อมทำอันตรายแก่บุญ