๖. นิพพานสูตร เล่ม ๒๒

๕. อนัตตสูตร

ว่าด้วยฐานะที่มีได้และมีไม่ได้

{๓๗๑} [๑๐๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้พิจารณาเห็นธรรมใด ๆ โดย ความเป็นอัตตา ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้พิจารณาเห็นธรรมทั้งปวง โดยความเป็นอนัตตา ... นั้นเป็นฐานะที่จะมีได้”

๖. นิพพานสูตร

ว่าด้วยฐานะของนิพพานที่มีได้และมีไม่ได้

{๓๗๒} [๑๐๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุนั้นพิจารณาเห็นนิพพานโดย ความเป็นทุกข์จักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้อ ที่เธอไม่ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติจักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยามได้ นั้นมิใช่ฐานะที่ จะมีได้ ข้อที่เธอไม่ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยามจักทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทา คามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลได้ นั้นมิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุนั้นพิจารณาเห็นนิพพานโดยความเป็นสุข จักเป็นผู้ประกอบด้วยอนุโลมิกขันติ นั้นป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่เธอประกอบ ด้วยอนุโลมิกขันติจักก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม นั้นป็นฐานะที่จะมีได้ ข้อที่เธอ ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยามจักทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลได้ นั้นเป็นฐานะที่จะมีได้”

๗. อนวัฏฐิตสูตร

ว่าด้วยผู้อาจทำให้เกิดอนิจจสัญญาได้

{๓๗๓} [๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้พิจารณาเห็นอานิสงส์ ๖ ประการ เป็นผู้สามารถที่จะไม่จำกัดเขต แล้วยังอนิจจสัญญาในสังขารทั้งปวงให้ปรากฏได้ อานิสงส์ ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุพิจารณาเห็นอยู่ว่า(๑) สังขารทั้งปวงจักปรากฏโดยเป็นของไม่มั่นคง

(๒) ใจของเราจักไม่ยินดีในโลกทั้งปวง

(๓) ใจของเราจักออกจากโลกทั้งปวง

(๔) ใจของเราจักน้อมไปสู่นิพพาน

(๕) สังโยชน์ทั้งหลายของเราจักถึงการละได้

(๖) เราจักเป็นผู้ประกอบด้วยสามัญญธรรม ชั้นเยี่ยม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้พิจารณาเห็นอานิสงส์ ๖ ประการนี้แล เป็นผู้สามารถที่จะไม่จำกัดเขตแล้วยังอนิจจสัญญาในสังขารทั้งปวงให้ปรากฏได้”

๘. อุกขิตตาสิกสูตร

ว่าด้วยผู้อาจทำให้เกิดทุกขสัญญาได้

{๓๗๔} [๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้พิจารณาเห็นอานิสงส์ ๖ ประการ เป็นผู้สามารถที่จะไม่จำกัดเขตแล้วยังทุกขสัญญาในสังขารทั้งปวงให้ปรากฏได้ อานิสงส์ ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุพิจารณาเห็นอยู่ว่า