๑. สามกสูตร เล่ม ๒๒

๓. อนุตตริยวรรค

๑. สามกสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้เสื่อม ๖ ประการ

{๒๙๒} [๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ วิหารชื่อโปกขรณีย์ ใกล้หมู่บ้านสามคาม แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อ ปฐมยามผ่านพ้นไปแล้ว มีวรรณะงามยิ่งนัก ยังโปกขรณีย์วิหารทั้งสิ้นให้ สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการคุย ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๑ ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ” เทวดา องค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้น เทวดาองค์นั้น ทราบว่าพระศาสดาของเราทรงพอพระทัย จึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นครั้งนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไป พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้มีเทวดาองค์หนึ่ง เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไปแล้ว มีวรรณะงามยิ่งนัก ยังโปกขรณีย์วิหารทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้ามาหา เราถึงที่พัก

ครั้นแล้วอภิวาทเรา ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อม แก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๑ ความ เป็นผู้ยินดีในการคุย ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๑ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ’ เทวดาองค์นั้นได้

กล่าวคำนี้แล้ว อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่ลาภของพวกเธอ พวกเธอได้ไม่ดีแล้ว ที่แม้เทวดาก็ รู้ว่าพวกเธอเสื่อมจากกุศลธรรมกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรม ที่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อมแม้อย่างอื่นเพิ่มอีก ๓ ประการ เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระ

ภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๑ ความเป็นผู้ว่ายาก ๑ ความเป็นผู้มีมิตรชั่ว ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ นี้แลเป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม

ชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอดีตกาลที่เสื่อมแล้วจากกุศลธรรม ชนเหล่านั้น ทั้งหมดก็เสื่อมแล้วจากกุศลธรรมเพราะธรรม ๖ ประการนี้แล ชนเหล่าใด เหล่าหนึ่งในอนาคตกาลที่จักเสื่อมจากกุศลธรรม ชนเหล่านั้นทั้งหมดก็จัก เสื่อมจากกุศลธรรมเพราะธรรม ๖ ประการนี้แล และชนเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ในปัจจุบันกาลย่อมเสื่อมจากกุศลธรรม ชนเหล่านั้นทั้งหมดย่อมเสื่อมจากกุศล ธรรมเพราะธรรม ๖ ประการนี้แล”

๒. อปริหานิยสูตร

ว่าด้วยอปริหานิยธรรม ๖ ประการ

{๒๙๓} [๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม (ธรรมอันไม่ เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม) ๖ ประการนี้ เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า