๑๐. มรณัสสติสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๒

เราพึงมีชีวิตอยู่ได้เพียงชั่วขณะที่หายใจเข้าแล้วหายใจออก หรือหายใจออก แล้วหายใจเข้า เราพึงมนสิการคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้า เราพึงทำ กิจให้มากหนอ’ ดังนี้ ภิกษุเหล่านี้เรากล่าวว่า เป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ เจริญ มรณัสสติเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลายอย่างแรงกล้าอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่าง นี้ว่า ‘เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่ จักเจริญมรณัสสติเพื่อความสิ้นไป แห่งอาสวะทั้งหลายอย่างแรงกล้า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษา อย่างนี้แล”

๑๐. ทุติยมรณัสสติสูตร

ว่าด้วยการเจริญมรณัสสติมีผลมาก สูตรที่ ๒

{๒๙๑} [๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักที่สร้างด้วยอิฐ ในหมู่บ้านนาทิกคาม ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ก็มรณัสสติ อันภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางวันผ่านไป กลางคืนย่างเข้ามา ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เหตุแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเราบ้าง แมงป่องพึงต่อยเราบ้าง หรือตะขาบพึงกัดเราบ้าง เรา พึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา เราพึงพลาดล้มลงบ้าง อาหารที่เราฉันแล้วไม่ย่อยบ้าง ดีของเราพึงกำเริบบ้าง เสมหะของเรา พึงกำเริบบ้าง หรือลมที่มีพิษเพียงดังศัสตราของเราพึงกำเริบบ้าง เราพึงตาย

เพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ นั้นพึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะ พึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืน มีอยู่ไหมหนอ’

ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืน ยังมีอยู่’ ภิกษุนั้นพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความ ไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทราม เหล่านั้นเสีย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าโพกศีรษะถูกไฟไหม้หรือมีศีรษะถูกไฟ ไหม้พึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับผ้าโพกศีรษะหรือศีรษะนั้น ฉะนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศล ธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปใน กลางคืนไม่มี ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ หมั่นศึกษาในกุศลธรรม ทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืนอยู่เถิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางคืนผ่านไป กลางวันย่างเข้ามา ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เหตุแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเราบ้าง แมงป่องพึงต่อยเราบ้าง หรือตะขาบพึงกัดเราบ้าง เรา พึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา เราพึงพลาดล้มลงบ้าง อาหารที่เราฉันแล้วไม่ย่อยบ้าง ดีของเราพึงกำเริบบ้าง เสมหะของเรา พึงกำเริบบ้าง หรือลมที่มีพิษเพียงดังศัสตราของเราพึงกำเริบบ้าง เราพึงตาย เพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ นั้นพึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะ พึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืน มีอยู่ไหมหนอ’

ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรา ยังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในกลางวัน ยังมีอยู่’ ภิกษุ นั้นพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามเหล่านั้นเสีย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าโพกศีรษะถูกไฟไหม้หรือมีศีรษะถูกไฟ ไหม้พึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับผ้าโพกศีรษะหรือศีรษะนั้น ฉะนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศล ธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปใน กลางวันไม่มี’ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ หมั่นศึกษาในกุศลธรรม ทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืนอยู่เถิด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มรณัสสติอันภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มาก แล้วอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด”

จบ สาราณียวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมสาราณียสูตร ๒. ทุติยสาราณียสูตร

๓. นิสสารณียสูตร ๔. ภัททกสูตร

๕. อนุตัปปิยสูตร ๖. นกุลปิตุสูตร

๗. โสปปสูตร ๘. มัจฉพันธสูตร

๙. ปฐมมรณัสสติสูตร ๑๐. ทุติยมรณัสสติสูตร

๓. อนุตตริยวรรค

๑. สามกสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้เสื่อม ๖ ประการ

{๒๙๒} [๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ วิหารชื่อโปกขรณีย์ ใกล้หมู่บ้านสามคาม แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อ ปฐมยามผ่านพ้นไปแล้ว มีวรรณะงามยิ่งนัก ยังโปกขรณีย์วิหารทั้งสิ้นให้ สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการคุย ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๑ ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ” เทวดา องค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้น เทวดาองค์นั้น ทราบว่าพระศาสดาของเราทรงพอพระทัย จึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นครั้งนั้น เมื่อราตรีนั้นล่วงไป พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้มีเทวดาองค์หนึ่ง เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไปแล้ว มีวรรณะงามยิ่งนัก ยังโปกขรณีย์วิหารทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้ามาหา เราถึงที่พัก

ครั้นแล้วอภิวาทเรา ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อม แก่ภิกษุ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๑ ความ เป็นผู้ยินดีในการคุย ๑ ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๑ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๓ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุ’ เทวดาองค์นั้นได้