๔. ภัททกสูตร เล่ม ๒๒

เรา’ แต่ถึงอย่างนั้น ลูกศรคือความเคลือบแคลงสงสัยก็ยัง ครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่’ เธออันภิกษุทั้งหลายพึงกล่าว ตักเตือนว่า ‘ผู้มีอายุอย่าได้กล่าวอย่างนี้ อย่าได้พูดอย่างนี้ อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ตรัสไว้อย่างนี้ ดูก่อนผู้มีอายุ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลย การที่เมื่ออัสมิมานะ ของภิกษุหมดไปแล้ว เมื่อภิกษุไม่พิจารณาเห็นว่า ‘นี้เป็นเรา’ แต่ถึงอย่างนั้น ลูกศรคือความเคลือบแคลงสงสัยก็จัก ยังครอบงำจิตของเธออยู่’ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ เพราะการเพิกถอนการถือว่าเป็นเรา นี้เป็นเครื่องสลัดออกซึ่งลูกศร คือความเคลือบแคลงสงสัยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุเป็นเครื่องสลัดออกมี ๖ ประการนี้แล”

๔. ภัททกสูตร

ว่าด้วยการอยู่ที่เจริญและไม่เจริญ

{๒๘๕} [๑๔] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวว่า “ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ย่อม ไม่มีความตายที่เจริญ ตายแล้วก็ไม่เจริญ ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็น อยู่ ย่อมไม่มีความตายที่เจริญ ตายแล้วก็ไม่เจริญอย่างไร

ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้มีการงานเป็นที่มายินดี ยินดีในการงาน ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการงาน

(๒) เป็นผู้มีการคุยเป็นที่มายินดี ยินดีในการคุย ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการคุย

(๓) เป็นผู้มีการหลับเป็นที่มายินดี ยินดีในการหลับ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการหลับ

(๔) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับหมู่คณะเป็นที่มายินดี ยินดีในความคลุกคลีกับหมู่คณะ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีใน ความคลุกคลีกับหมู่คณะ(๕) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์เป็นที่มายินดี ยินดีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในความคลุกคลีกับคฤหัสถ์

(๖) เป็นผู้มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า เป็นที่มายินดี ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า

ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่ อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ย่อมไม่มีความตายที่เจริญ ตายแล้วก็ไม่เจริญ อย่างนี้แล ภิกษุนี้เรียกว่าผู้ยินดีสักกายะ ไม่ละสักกายะเพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ

ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ย่อมมีความ ตายที่เจริญ ตายแล้วก็เจริญ ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ย่อมมี ความตายที่เจริญ ตายแล้วก็เจริญอย่างไรดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้

(๑) ไม่มีการงานเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในการงาน ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการงาน

(๒) ไม่มีการคุยเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในการคุย ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการคุย

(๓) ไม่มีการหลับเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในการหลับ ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการหลับ

(๔) ไม่มีความคลุกคลีกับหมู่คณะเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในความ คลุกคลีกับหมู่คณะ ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ ยินดีในความคลุกคลีกับหมู่คณะ(๕) ไม่มีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์เป็นที่มายินดี ไม่ยินดีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์ ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในความคลุกคลีกับคฤหัสถ์(๖) ไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า

ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ย่อมมีความ ตายที่เจริญ ตายแล้วก็เจริญ อย่างนี้แล ภิกษุนี้เรียกว่าผู้ยินดีนิพพาน ละ สักกายะเพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ”ครั้นท่านพระสารีบุตรได้กล่าวไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้กล่าว คาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า

ผู้ใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ยินดีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าดังเนื้อ <*> ผู้นั้นย่อมพลาดจากพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมส่วนผู้ใดละธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ยินดีในบทคือ พระนิพพานอันไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้นั้นย่อมได้ บรรลุพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม

๕. อนุตัปปิยสูตร

ว่าด้วยการอยู่ที่ทำให้เดือดร้อนและไม่เดือดร้อน

{๒๘๖} [๑๕] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมเดือดร้อน ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมเดือดร้อนอย่างไรดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้มีการงานเป็นที่มายินดี ยินดีในการงาน ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการงาน

(๒) เป็นผู้มีการคุยเป็นที่มายินดี ...

(๓) เป็นผู้มีการหลับเป็นที่มายินดี ...

(๔) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับหมู่คณะเป็นที่มายินดี ...

(๕) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์เป็นที่มายินดี ...

(๖) เป็นผู้มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าเป็นที่มายินดี ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า