ชวสูตร เล่ม ๒๑

พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทางหรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าแต่

พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า พร้อมทั้ง

พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๒. ชวสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติ ๔ ประการของม้าต้นกับของภิกษุ

{๑๑๒} [๑๑๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์คุณ ๔ ประการ ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้นนับว่าเป็นราชพาหนะได้ องค์คุณ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ซื่อตรง (๒) ว่องไว

(๓) อดทน (๔) สงบเสงี่ยม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายม้าอาชาไนยตัวงามของพระราชาประกอบด้วยองค์คุณ๔ ประการนี้แล ย่อมควรแก่พระราชา ควรเป็นม้าต้น นับว่าเป็นราชพาหนะได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นผู้

ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรทำอัญชลี

เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า ฉันนั้นเหมือนกันแล ธรรม

๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความซื่อตรง (๒) ความว่องไว

(๓) ความอดทน (๔) ความสงบเสงี่ยม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมเป็น

ผู้ควรแก่ของคำนับ ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรทำอัญชลี

เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๓. ปโตทสูตร

ว่าด้วยม้าอาชาไนยและบุรุษอาชาไนย ๔ ประเภท

{๑๑๓} [๑๑๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงาม ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ม้าอาชาไนย ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้พอเห็นเงาปฏักเข้าก็สลด ถึงความ

กลัวว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๑ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เห็นเงาปฏักแล้วไม่สลด ไม่ถึงความกลัวเลยทีเดียว แต่เมื่อลูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนจึงสลดถึงความกลัวว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๒ มีปรากฏอยู่ในโลก

อีกประเภทหนึ่ง ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เห็นเงาปฏักแล้วไม่สลด ไม่ถึงความกลัว แม้ถูกแทงด้วยปฏักที่ขุมขนก็ยังไม่สลด ไม่ถึงความกลัว แต่เมื่อถูกแทงด้วยปฏักถึงผิวหนังจึงสลด ถึงความกลัวว่า ‘วันนี้นายสารถึผู้ฝึกม้าจักให้เราทำเรื่องอะไรหนอ เราจักตอบแทนแก่เขาอย่างไร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ม้าอาชาไนยตัวงามบางตัวในโลกนี้เป็นอย่างนี้ นี้เป็นม้าอาชาไนยตัวงามประเภทที่ ๓ มีปรากฏอยู่ในโลก