วลาหกสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๑

๓. ตติยปัณณาสก์

(๑๑) ๑. วลาหกวรรค

๑. ปฐมวลาหกสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยเมฆฝน ๔ ประเภท

{๑๐๑} [๑๐๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ ประเภทนี้ เมฆฝน ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ

(๑) เมฆฝนที่คำราม แต่ไม่ตก

(๒) เมฆฝนที่ตก แต่ไม่คำราม

(๓) เมฆฝนที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก

(๔) เมฆฝนที่ทั้งคำราม ทั้งตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยเมฆฝน ๔

ประเภทนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตก (๒) ผู้ที่ตก แต่ไม่คำราม

(๓) ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก (๔) ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบพูด แต่ไม่ชอบทำ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่คำราม

แต่ไม่ตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนที่คำราม แต่ไม่ตก เป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ตก แต่ไม่คำรามเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบทำ แต่ไม่ชอบพูด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ตก แต่ไม่คำรามเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนที่ตก แต่ไม่คำราม เป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นคนที่ทั้งไม่ชอบพูด ทั้งไม่ชอบทำด้วย ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบพูดด้วย ชอบทำด้วย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น”

๒. ทุติยวลาหกสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยเมฆฝน ๔ ประเภท สูตรที่ ๒

[๑๐๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ประเภทนี้ เมฆฝน ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เมฆฝนที่คำราม แต่ไม่ตก

(๒) เมฆฝนที่ตก แต่ไม่คำราม

(๓) เมฆฝนที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก

(๔) เมฆฝนที่ทั้งคำราม ทั้งตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนมี ๔ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยเมฆฝน ๔

ประเภทนี้ ก็มีปรากฎอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตก (๒) ผู้ที่ตก แต่ไม่คำราม

(๓) ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก (๔) ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่คำราม แต่ไม่ตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมฆฝนที่คำราม แต่ไม่ตกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ตก แต่ไม่คำรามเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถาอุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขารู้ประจักษ์ตาม

ความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินิปฏิปทา,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ตก แต่ไม่คำรามเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมฆฝนที่ตก แต่ไม่คำรามเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตก เป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้ไม่ได้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ

คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ ทั้งไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมฆฝนที่ทั้งไม่คำราม ทั้งไม่ตกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถาอุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ ทั้งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมฆฝนที่ทั้งคำราม ทั้งตกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น”

๓. กุมภสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยหม้อ ๔ ประเภท

{๑๐๓} [๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หม้อมี ๔ ประเภทนี้ หม้อ ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) หม้อเปล่า ปิดไว้ (๒) หม้อเต็ม เปิดไว้

(๓) หม้อเปล่า เปิดไว้ (๔) หม้อเต็ม ปิดไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หม้อมี ๔ ชนิดนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยหม้อ ๔ ประเภทนี้ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนหม้อเปล่า ปิดไว้ (๒) คนหม้อเต็ม เปิดไว้

(๓) คนหม้อเปล่า เปิดไว้ (๔) คนหม้อเต็ม ปิดไว้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนหม้อเปล่า ปิดไว้เป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียดการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนแต่น่าเลื่อมใส แต่เขาไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,