มูสิกาสูตร เล่ม ๒๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนตื้น เงาตื้นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียดการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนตื้น เงาตื้นเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ห้วงนํ้าตื้น เงาตื้นเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนลึก เงาลึกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้มิกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียดการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนแต่น่าเลื่อมใส ทั้งเขารู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนลึก เงาลึกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ห้วงนํ้าลึก เงาลึกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น”

๕. อัมพสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยมะม่วง ๔ ประเภท

{๑๐๕} [๑๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงมี ๔ ประเภทนี้ มะม่วง ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) มะม่วงดิบ ผิวสุก (๒) มะม่วงสุก ผิวดิบ

(๓) มะม่วงดิบ ผิวดิบ (๔) มะม่วงสุก ผิวสุก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงมี ๔ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยมะม่วง ๔

ประเภทนี้ ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนดิบ ผิวสุก (๒) คนสุก ผิวดิบ

(๓) คนดิบ ผิวดิบ (๔) คนสุก ผิวสุก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนดิบ ผิวสุกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนใน

โลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียด การ

ทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนแต่น่าเลื่อมใส แต่เขาไม่รู้ประจักษ์ตาม

ความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนดิบ ผิวสุกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงดิบ ผิวสุกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนสุก ผิวดิบเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียดการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนไม่น่าเลื่อมใส แต่เขารู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนสุก ผิวดิบเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงสุก ผิวดิบเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนดิบ ผิวดิบเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคน

ในโลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียดการทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนไม่น่าเลื่อมใส ทั้งเขาไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนดิบ ผิวดิบเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงดิบ ผิวดิบเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนสุก ผิวสุกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคน ในโลกนี้มีกิริยาการก้าว การถอย การเหลียว การแล การคู้ การเหยียด การทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวรล้วนแต่น่าเลื่อมใส ทั้งเขารู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนสุก ผิวสุกเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มะม่วงสุก ผิวสุกเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่เปรียบด้วยมะม่วง ๔ ประเภทนี้แลมี

ปรากฏอยู่ในโลก,,

๖. ทุติยอัมพสูตร

[๑๐๖] สูตรที่ ๖ ท่านแสดงไว้ในอรรถกถาว่ามีเนื้อความง่ายทีเดียว [ฉฏฺฐํอุตฺตานเมว : องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๖๙] แต่ในคัมภีร์บาลีทั้งหลายไม่ปรากฏในที่ใดเลย

๗. มูสิกสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยหนู ๔ ประเภท

{๑๐๗} [๑๐๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หนูมี ๔ ประเภทนี้ หนู ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง หนู ๔ ประเภทคือ

(๑) หนูที่ขุดรู แต่ไม่อยู่ (๒) หนูที่อยู่ แต่ไม่ขุดรู

(๓) หนูที่ทั้งไม่ขุดรู ทั้งไม่อยู่ (๔) หนูที่ทั้งขุดรู ทั้งอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หนูมี ๔ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยหนู ๔ประเภท

นี้ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนที่ขุดรู แต่ไม่อยู่ (๒) คนที่อยู่ แต่ไม่ขุดรู

(๓) คนที่ทั้งไม่ขุดรู ทั้งไม่อยู่ (๔) คนที่ทั้งขุดรู ทั้งอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนที่ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขาไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา,ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลายหนูที่ขุดรู แต่ไม่อยู่เป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนที่อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง

คนในโลกนี้ไม่เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ แต่เขารู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่อยู่ แต่ไม่ขุดรูเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หนูที่อยู่แต่ไม่ขุดรูเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนที่ทั้งไม่ขุดรู ทั้งไม่อยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้ไม่เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ ทั้งไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ทั้งไม่ขุดรู ทั้งไม่อยู่เป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หนูที่ทั้งไม่ขุดรู ทั้งไม่อยู่เป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนที่ทั้งขุดรู ทั้งอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง

คนโนโลกนี้เล่าเรียนธรรม คือ สุตตะ เคยยะ ไวยากรณะ คาถา อุทานอิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ ทั้งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนที่ทั้งขุดรู ทั้งอยู่เป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หนูที่ทั้งขุดรู ทั้งอยู่เป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น”

๘. พลิพัททสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบด้วยโคพลิพัท ๔ ประเภท

{๑๐๘} [๑๐๘] "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โคพลีพัท (โคผู้) มี ๔ ประเภทนี้ โคพลีพัท๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ข่มเหงโคฝูงตน ไม่ข่มเหงโคฝูงอื่น

(๒) ข่มเหงโคฝูงอื่น ไม่ข่มเหงโคฝูงตน

(๓) ข่มเหงโคฝูงตนด้วย ข่มเหงโคฝูงอื่นด้วย

(๔) ไม่ข่มเหงโคฝูงตนด้วย ไม่ข่มเหงโคฝูงอื่นด้วย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โคพลิพัทมี ๔ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน บุคคลที่เปรียบด้วยโคพลีพัท ๔

ประเภทนี้ก็มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนดุจโคพลิพัทที่ข่มเหงโคฝูงตน ไม่ข่มเหงโคฝูงอื่น

(๒) คนดุจโคพลิพัทที่ข่มเหงโคฝูงอื่น ไม่ข่มเหงโคฝูงตน

(๓) คนดุจโคพลีพัทที่ข่มเหงโคฝูงตนด้วย ข่มเหงโคฝูงอื่นด้วย

(๔) คนดุจโคพลีพัทที่ไม่ข่มเหงโคฝูงตนด้วย ไม่ข่มเหงโคฝูง

อื่นด้วย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนดุจโคพลิพัทที่ข่มเหงโคฝูงตน ไม่ข่มเหงโคฝูง

อื่นเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ชอบทำให้บริษัทบริวารของตนหวาดกลัวแต่ไม่ทำให้บริษัทบริวารของผู้อื่นหวาดกลัว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนดุจโคพลิพัทที่ข่มเหงโคฝูงตน ไม่ข่มเหงโคฝูงอื่นเป็นอย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลายโคพลีพัทที่ข่มเหงโคฝูงตน ไม่ข่มเหงโคฝูงอื่นเป็นฉันใด เราก็กล่าวบุคคลนี้ว่ามีอุปมาฉันนั้น